Rita Diðriksen, 63 ára kona sem búið hefur á Íslandi alla sína tíð, stendur frammi fyrir óvæntri og svekkjandi niðurstöðu í umsókn sinni um íslenskan ríkisborgararétt.. Þrátt fyrir að eiga íslenskan eiginmann og börn, og hafa byggt sitt líf upp hér á landi um áratugaskeið, var umsókn hennar hafnað af Útlendingastofnun eftir ferli sem hún lýsir sem bæði ruglingslegu og ósanngjörnu.
Furðuleg málsmeðferð og stuttur svarfrestur
Málið hófst fyrir tveimur árum þegar Rita lagði fram öll tilskilin gögn, þar á meðal búsetuvottorð og sakavottorð.. Eftir langan biðtíma tók við dularfull kröfugerð frá stofnuninni þar sem krafist var frekari sönnunargagna um búsetu hennar, þrátt fyrir að hún hefði þegar framvísað skattaskýrslum og staðfestingu á lögheimili.. Áfallið varð svo endanlegt þegar hún fékk aðeins fjóra virka daga til að útvega viðbótargögn, en umsókninni var synjað skömmu síðar, áður en hún náði að ganga frá öllum kröfunum.
Sú staðreynd að Útlendingastofnun setji svona stífa tímafresti yfir hátíðisdaga, þar sem bankastofnanir og aðrar skrifstofur eru lokaðar, vekur upp spurningar um sanngirni í stjórnsýslunni.. Þegar einstaklingur sem hefur sannað framfærslu sína og búsetu í áratugi er knúinn til að sanna tilvist sína á landinu með svo hörðum hætti, skapast tortryggni milli borgara og stofnana.. Misryoum hefur áður greint frá því hvernig ósveigjanleiki í vinnubrögðum getur valdið óþarfa erfiðleikum fyrir fólk sem á sér sterkar rætur í íslensku samfélagi.
Spurningar um réttaröryggi og framtíðina
Tilfelli Ritu endurspeglar mögulega stærri vanda hjá Útlendingastofnun við úrvinnslu umsókna.. Þegar stofnunin krefst gagna sem þegar hafa verið lögð fram, eða setur fresti sem nær ómögulegt er að standa við vegna dagatalsins, verður stjórnsýslan ómannúðleg.. Það skýtur skökku við að einstaklingur sem vill taka virkan þátt í lýðræðinu, með því að kjósa til Alþingis, sé hafnað á grundvelli formsatriða sem virðast lítil rök eiga sér í raunverulegri búsetu viðkomandi.
Fyrir marga er þetta mál áminning um mikilvægi þess að stjórnsýslustofnanir gæti meðalhófs.. Þegar Ritu er synjað eftir margra ára búsetu á Íslandi, án þess að tekið sé tillit til hennar sögulega tengsla við landið, er það ekki bara áfall fyrir hana heldur einnig vísbending um kerfisbundinn vanda.. Vonandi verður farið yfir verklag stofnunarinnar svo að fólk með djúpar rætur í íslensku samfélagi þurfi ekki að ganga í gegnum slíka þrautagöngu í framtíðinni.