Quỹ đất đóng vai trò là “nút thắt” quan trọng nhất trong chuỗi cung ứng nhà ở xã hội, quyết định trực tiếp đến sự thành bại của các chương trình an sinh dành cho công nhân và người lao động thu nhập thấp.
Thực trạng tại Thành phố Hồ Chí Minh và Đồng Nai cho thấy một nghịch lý kéo dài: trong khi nhu cầu về chỗ ở của người lao động tăng cao theo sự phát triển của các khu công nghiệp, việc bố trí quỹ đất lại gặp nhiều khó khăn.. Nhiều dự án nhà ở xã hội bị đẩy ra xa nơi làm việc, thiếu sự kết nối hạ tầng giao thông và dịch vụ
thiết yếu, khiến công nhân e ngại khi tiếp cận.. Nghiêm trọng hơn, tình trạng thiếu hụt đất “sạch” khiến nhiều dự án dù đã đền bù xong vẫn phải “đóng băng” trong hàng thập kỷ, lãng phí nguồn lực xã hội và làm giảm sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư.
Việc chậm trễ trong quy hoạch quỹ đất không chỉ gây thiệt hại cho doanh nghiệp mà còn trực tiếp ảnh hưởng đến chiến lược phát triển bền vững của địa phương.. Khi công nhân không có nơi ở ổn định, họ buộc phải tìm đến các khu trọ tự phát, tạo ra áp lực nặng nề lên hạ tầng đô thị và làm suy giảm hiệu quả sản xuất của các doanh nghiệp FDI..
Theo quan sát từ Misryoum, đây là hệ quả của tư duy “đợi đến đâu hay đến đó”.. Thay vì xem nhà ở xã hội là hạ tầng thiết yếu đi kèm với khu công nghiệp, nhiều nơi vẫn coi đó là bài toán phụ, dẫn đến sự lệch pha giữa phát triển công nghiệp và phát triển xã hội.
Để hóa giải bài toán này, các địa phương cần chuyển dịch tư duy từ trạng thái bị động sang chủ động tạo lập quỹ đất sạch.. Tại Đồng Nai, việc dành hơn 700 ha đất công cùng 300 ha từ quỹ đất 20% trong các dự án thương mại là những bước đi mang tính chiến lược.. Khi Nhà nước nắm giữ và chuẩn bị sẵn quỹ đất, các doanh nghiệp sẽ có cơ sở để chủ động tiếp cận, rút ngắn thời gian chuẩn bị pháp lý và sớm đưa dự án vào thực tiễn.
Sự minh bạch trong thủ tục và cơ chế hỗ trợ tài chính cho cả nhà đầu tư lẫn người mua cũng cần được chú trọng hơn nữa.. Việc áp dụng các cơ chế trả chậm dài hạn, phù hợp với vòng đời dự án, sẽ giúp biến nhà ở xã hội từ một phân khúc “kén” người làm thành điểm đến hấp dẫn cho cả nhà đầu tư chuyên nghiệp và người lao động..
Chỉ khi có sự đồng bộ từ khâu giải phóng mặt bằng đến chính sách ưu đãi, bài toán “an cư lạc nghiệp” mới có thể thực sự được giải quyết, góp phần giữ chân nguồn nhân lực ổn định cho động lực tăng trưởng của cả nước trong dài hạn.