कथाकार सुरेश यक्सोको ‘पेनिबा’ कथासङ्ग्रहमा बैङ्किङ कसुरदेखि मुडसम्मका विषय छन्, पात्र र कौतुहललाई सचेत ढंगले बुनेको अनुभव।
कथाहरू पढ्दा मन आफैं तानिन्छ, र सुरेश यक्सोको कथासङ्ग्रह ‘पेनिबा’ त्यही तानाइलाई कौतुहलसँग जोडेर अघि बढ्छ। २०८२ सालमा प्रकाशित यस संग्रहमा १५ वटा कथा समेटिएका छन्। शीर्षकहरू नै जिज्ञासा जगाउने खालका छन्, जसमा बैङ्किङ कसुर, नयाँ जुत्ता, पेनिबा, मुड र कन्ये कान्छा जस्ता प्रसंगहरू छन्। यही ‘पेनिबा’ नामको छाताबाट देखिने कौतूहलको अभ्यासले पाठकलाई सुरुबाटै नजिक तान्छ।
सङ्ग्रहभित्रको पहिलो कथा ‘बैङ्किङ कसुर’ ले व्यवस्थापन विषय पढ्न थालेदेखि नै बैङ्कमा जागिर खाने रहर उक्लिँदै जाने भाव देखाउँछ। आकर्षक तलब र स्मार्ट भएर बस्नुपर्ने दबाबको मिठास-तर-चाप दुवै बोकिएको छ, र कथाकारले त्यो सूत्रीय इच्छाले कसरी बिस्तारै पातलिँदै जान्छ भन्ने संकेत दिन्छन्। यो कथा केवल सपनाको कथा मात्र होइन, चाहनाको बनावट कसरी समयसँगै बदलिन्छ भन्ने कोणबाट पनि पढिन्छ।
यस्ता विषयले पाठकलाई ‘आफैंले बनाएका लक्ष्य’ र ‘त्यो लक्ष्यसम्म पुग्दा आउने वास्तविकता’बीचको दूरी बुझ्न मद्दत गर्छन्, र कथासङ्ग्रहको टोन यहीँबाट स्थापित हुन्छ।
‘नयाँ जुत्ता’ मा घर र बाहिरको जीवन एउटै साथी वरिपरि घुमेजस्तो देखिन्छ। छोरो मात्रै नभई ‘ऊ’सँग साथीपनको भावना पनि छ, र कामबाट डेरा आएपछि पार्क जाने र खेलपछि फर्किने सिलसिला नित्यकर्मजस्तै बन्दै जान्छ। कथाकारको भाष्यमा दिनचर्याले नै सम्बन्धको लय बनाउँछ भन्ने झलक मिल्छ।
यसै क्रममा ‘पेनिबा’ शीर्षकको कथाले पाहुना आएका केटीहरूको दैनिकीलाई स्थानीय ठिटाहरूसँगको दृश्यसँगै उतार्छ। धाननाचको लय, कतिपयको सुत्ने, मात्ने र कसैले सोल्टासोल्टिनी नहुने व्यवहारबाट उत्पन्न असहजता, र उमेर नपुगेका भाराभुरीजस्ता पात्रगत उपस्थिति पढ्दा हल्का व्यंग्यको स्वादसमेत आउँछ। के कुरा सहज हुन्छ र के कुरा विरक्त्याउने भन्ने विभाजन कथाको बीचमा पर्न थाल्छ।
यो प्रकारको दृश्य-आधारित लेखनले ‘कौतुहल’ केवल कथानक होइन, भावनाको उठबसमा पनि काम गर्छ भन्ने देखाउँछ। धेरैजसो पाठकका आफ्नै अनुभूति यसले जगाउन सक्छन्, किनकि समाजसँग जोडिएका संकेतहरू परिचित ढंगका छन्।
‘मुड’ मा भने मोहन र शीला परिवारभित्रको जिम्मेवारीलाई केन्द्रमा राख्छ। दश वर्षीया छोरी र छ वर्षको छोरो रहेको यो घरमा मोहनले नजिकैको बोर्डिङ स्कुलमा पढाउने जिम्मेवारी सम्हाल्छन् भने शीला छोराछोरीको स्याहारसुसारदेखि घरको सम्पूर्ण कामतर्फ लाग्छिन्। दुवैलाई आफ्नै काम गर्न गाह्रो लाग्ने प्रसंग आउँछ, जसले थकान र दिनचर्याको दबाबलाई मानवीय बनाउँछ। कथाकारको चरित्र चित्रणप्रतिको जोड यहाँ अझ प्रस्ट देखिन्छ।
कथा लेख्ने शैली सरल र बोधगम्य हुने उल्लेख गर्दै कथाकारले कौतुहलको प्रयोग पनि सचेत ढंगले गरेका छन् भन्ने भाव पढ्न पाइन्छ। समाजका विभिन्न वर्ग, क्षेत्र र घटनालाई पात्रहरूको उपयुक्त संयोजनबाट कथा बनाउने प्रयासले सङ्ग्रहको स्वभाव स्पष्ट पार्छ। ‘कसैले सुनाएको जस्तो होइन, आफ्नै तरिकाले खोजेजस्तो कथा’ भन्ने अनुभूति यहीँबाट बलियो हुन्छ।
संग्रहको अन्तिमतिर ‘डान्सबारमा छापा’ ले काठमाडौंमा नयाँ एसपी आएपछि गेस्टहाउस, मसाज सेन्टर र डान्सबारहरूमा छापामार्ने काम पुरानै प्रक्रिया भएको धारणा अगाडि सार्छ। कथाकारले पढिएको कुरा, तल देखिने कमेन्टहरू र खालखालका प्रतिक्रियालाई पनि कथाको घुमाउरो भागजस्तै बुनेको संकेत पाइन्छ। अन्ततः बेरोजगारी भएपछि यस्तै हुन्छ भन्ने किसिमका प्रतिक्रिया पनि उल्लेख हुँदै जान्छ, जसले समाजको मनस्थिति बुझ्न खोजेको जस्तो देखिन्छ।
कथासङ्ग्रह पढिसकेपछि ‘कौतुहल’ कसरी चेतनासँग जोडिन्छ भन्ने कुरा छर्लङ्गै हुन्छ, किनकि ‘पेनिबा’ ले केवल घटना देखाउँदैन, त्यससँगै लाग्ने मनोभाव पनि खोल्छ। यही कारणले यो पुस्तक पढ्नेले आफ्नै वरिपरि भइरहेका स-साना परिवर्तनलाई पनि फरक आँखाले हेर्न सक्छन्।
अन्त्यमा कथाकार सुरेश यक्सोको लेखनयात्रा अविराम चलिरहोस् भन्ने कामना गर्दै, आउँदा दिन नयाँ नयाँ कथासङ्ग्रह निस्कन सकोस् भन्ने सन्देश पनि यसै लेखनको लयसँगै उभिएको छ।