Misryoum varpar ljósi á skuldir Skagafjörðar, vexti yfir milljón krónur á dag og áhrifa jafnunar sjóðar. Greinin skoðar hvernig markviss fjármálastefna getur styrkt innviði, stuðlað að fjölskylduþjónustu og byggt traust íbúa til framtíðar.
Fjárhagur Skagafjörðar er í brennidepli. Íbúarnir eiga rétt á að vita hvernig milljónir króna á dag í vöxtum draga úr möguleikum til að bæta skóla, innviði og þjónustu.
Núverandi fjármálastöðu
Skagafjörður stendur frammi fyrir heildarskuldir um 10,7 milliardar króna, sem jafngildir skuldahlutfalli um 105 % og er innan lögbundins hámarkar 150 %.. Á sama tíma greiðir sveitarfélagið um hálfan milljarð á ári í fjármagnsgjöld – það eru yfir milljón krónur á dag í vöxtum.. Þessar greiðslur draga úr frjálsum fjármunum sem annars gætu farið í uppbyggingu skóla, íþróttamannvirka eða húsnæðismál.. Launakostnaður er stærsti útgjaldaliðurinn, um 60 % af tekjum, og um 30 % tekna koma frá Jöfnunarsjóði, sem þýðir að reksturinn er hluta til háður ytri ákvörðunum.
Leiðir til betri framtíðar
Það er mikilvægt að horfa á heildarmyndina.. Verðtryggðir skuldir hækka þegar verðbólga og vextir stíga, og þar með eykst greiðslubyrðin.. Til samanburðar má nefna Ölfus, þar sem skuldahlutfallið er lægra og eiginfjárhlutfallið nær 55 % – í skýrum kontrasti við um 33 % í Skagafirði.. Þetta sýnir að breytt fjármagnsstefna getur gefið sveigjanleika til að takast á við ófyrirséðar ytri aðstæður.
Skuldir sveitarfélaga byggjast að miklu leyti á landsþjóðlegum jafnunarúrræðum.. Jöfnunarsjóður er hliðstæð við ríkisstuðning sem er ætlað að jafna ójafnleika milli sveitarfélaga.. Þegar um 30 % tekna Skagafjarðar eru frá þessum sjóði, verður fjármagnsstefna óháð aðalinnkomum í samfélaginu og viðkvæm fyrir breytingum í stjórnmálum.
Fólk í Skagafirði er að finna að vextir á daginn eru eins og óáþreifanlegur þyngdarkraftur.. Margar fjölskyldur segja að það sé erfitt að sjá hvernig peningarnir gætu farið í nýja íþróttamiðstöð eða nýja kennslukerfi þegar þeim verður fyrst að greiða niður gamla fjármagn.. Þessi tilfinning um eyðileggingu framtíðartækifæra er raunveruleg og þarf að taka til í fjármálastjórnun.
Til að skapa sjálfbæra framtíð þarf sveitarfélagið að draga úr óþarfa útgjöldum og beina fjármagni að skynsamlegum framkvæmdum.. Áhersla á orkunýtni, endurnýjanlega orkugjafa og fjármagnslausar viðhaldsaðgerðir gæti dregið úr daglegum kostnaði og minnkað skuldaþunga.. Með því að endurskoða launakostnað og huga að langtímasamningum gæti Skagafjörður minnkað hlutfall launakostnaðar í tekjum.
Á næstu árum bíða Skagafjörður nokkur stórverkefni: innbyggingar í vegakerfi, ný húsnæðisverkefni og styrking atvinnulífsins í landbæjunum.. Ef fjármagnsstefna verður að byggja á traustum eiginfjárstöðu, er hægt að nýta þessi verkefni til að auka lífsgæði íbúa í stað þess að leggja þær á höfuð skuldabréfa.
Á heildina litið er fjárhagur Skagafjörðar í vandræðum en ekki óheimilegur. Með skýrum upplýsingum, ábyrgum útgjöldum og markvissum fjárfestingum getur sveitarfélagið breytt núverandi áskorunum í tækifæri til að efla samfélagslegan velferð og byggja traust íbúa til komandi kynslóða.