Siyəzəndə aksiya və həbslərlə bağlı dörd nəfərin şikayəti üzrə Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi Azərbaycan hökumətinə rəsmi sorğu göndərib. Ədalətli məhkəmə və şəxsi həyata hörmət məsələləri müzakirə olunur.
Siyəzən rayonunda sosial tələblərlə başlayan etiraz aksiyası və ardınca aparılan həbslərlə bağlı Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi Azərbaycan hökumətinə rəsmi sorğu göndərib. Məhkəmə artıq dörd nəfərin şikayəti üzrə kommunikasiya mərhələsinə keçib.
Sözügedən şikayətlər Siyəzəndə unun qiymətinin bahalaşmasına, işsizlik və yoxsulluğa qarşı dinc etiraz edən insanların saxlanılması və məhkəmə prosesləri ilə bağlıdır.. Xüsusən Nizami Qəniyev, Zaur Şəkərov, Müslüm Əzimov və Coşqun Bəğişovun adı hallanır: onlar uzunmüddətli həbs cəzasına məhkum edildiklərini bildiriblər.
Ərizəçilərin iddiasına görə, etirazlar icra hakimiyyətinin binası qarşısında təşkil olunub və icra başçısının ertəsi gün deputatla görüş vədindən sonra aksiya dağılıb.. Amma onların söylədiklərinə görə, 2016-cı il yanvarın 12-də gecə saatlarında polis əməkdaşları aksiyada iştirak edənlərin bir hissəsinin evlərinə gəlib və həmin şəxslər saxlanılıb.. Bu səbəbdən ertəsi gün azadlığa buraxılma tələbi ilə yenidən aksiya keçirildiyi, polis tərəfindən aksiyanın dağıdılması üçün rezin güllələr və gözyaşardıcı qazdan istifadə edildiyi qeyd olunur.
İşin hüquqi tərəfi isə artıq bir neçə məhkəmə instansiyası ilə bağlıdır.. Quba rayon Məhkəməsinin hökmü ilə M.Əzimov və Z.Şəkərov 6 il, C.Bəğişov və N.Qəniyev 4 il həbs cəzasına məhkum ediliblər.. Sonradan Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsi cəza müddətlərini 6–12 ay azaldaraq hökmü yumşaldıb, Ali Məhkəmə isə qərarı qüvvədə saxlayıb.
Şikayətçilərin Avropa məhkəməsinə təqdim etdikləri əsas narahatlıq məhkəmə prosesinin ədalətliliyi və şəxsi həyata müdaxilə ilə bağlıdır.. Onlar Avropa Konvensiyasının 6-cı maddəsində (ədalətli məhkəmə araşdırması hüququ), 8-ci maddəsində (şəxsi və ailə həyatına hörmət), 11-ci maddəsində (yığıncaqlar və birləşmək azadlığı) və 18-ci maddədə (hüquqların nəzərdə tutulmayan məqsədlərlə məhdudlaşdırılmaması) nəzərdə tutulan hüquqların pozulduğunu vurğulayıblar.. Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin sorğusunda da məhz bu kimi sualların cavabının aydınlaşdırılması nəzərdə tutulur: istintaq və məhkəmə dövründə ədalətli mühakimə üçün lazımi şərtlər təmin
olunubmu, evlərdə axtarış zamanı şəxsi həyata hörmət prinsipinə riayət edilibmi və digər oxşar hüquqi məqamlar necə dəyərləndirilib.
Qeyd olunan ittihamlarda isə bəzi konkret maddələr yer alıb: Cinayət Məcəlləsinin 186.2.2 (başqasının əmlakını zədələmə və ya məhv etmə), 228.1 (qanunsuz silah saxlama), 233 (kütləvi iğtişaşların təşkili və ya iştirak), 234.1 (narkotik vasitələrin qanunsuz saxlanması) və 315-ci (hakimiyyət nümayəndəsinə zor tətbiq etmə) maddələri üzrə məsuliyyət irəli sürüldüyü bildirilir.. Şikayətçilər isə özlərini təqsirli bilmədiklərini, işsizlik və yoxsulluqla bağlı icra hakimiyyətinin qarşısına toplandıqlarını və heç bir qanun pozuntusuna yol vermədiklərini deyirlər.
Bu prosesin insanlara təsiri təkcə məhkəmə zalı ilə bitmir.. Belə işlərdə ailələr uzun illər davam edən məcburi məhrumiyyətlərlə, şəxsi müstəvidə qeyri-müəyyənliklə və ictimai etibarın sarsılması kimi təsirlərlə üzləşə bilir.. Siyəzən hadisələrində də ilkin mərhələdə etirazın dinc xarakter daşıması iddiası səslənir, eyni zamanda saxlanılanların sayının çoxluğu və barəsində müxtəlif qaydada tədbir görülməsi barədə məlumatlar şikayətlərdə əks olunur.. Bu tip hallarda isə hüquqi qiymətləndirmə təkcə həmin şəxslərin taleyini deyil, gələcəkdə oxşar aksiyaların necə təşkil olunacağına dair cəmiyyətin gözləntilərini də formalaşdıra bilər.
Məhkəmənin sorğu göndərməsi həm də prosesin növbəti mərhələsində tərəflərin təqdim edəcəyi izahatların əhəmiyyətini artırır.. “Siyəzən məhbusları” ilə bağlı araşdırmada Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin fokusunun əsasən ədalətli mühakimə və şəxsi həyata hörmət kimi prinsip üzərində qurulması diqqəti çəkir.. Əgər cavablarda həmin standartların necə təmin olunduğu inandırıcı şəkildə göstərilməsə, işin nəticəsi daha geniş hüquqi müzakirələrə və dövlətin belə işlərə yanaşmasının yenidən qiymətləndirilməsinə səbəb ola bilər.
Siyəzən epizodu 2016-cı ilin yanvarında unun və digər məhsulların qiymət artımına etiraz fonunda başlayıb.. Hadisələrin ardıcıllığı—etiraz, gecə saatlarında saxlanılmalar və yenidən aksiyanın təşkilinə cəhd—sonradan hüquqi döyüşün nə üçün bu qədər geniş vüsət aldığını izah edir.. Hər bir yeni qərar və qiymətləndirmə isə cəmiyyətdə həm sosial tələblərin ifadə forması, həm də dövlət orqanlarının tədbir görmə mexanizmləri barədə sualları yenidən aktuallaşdıra bilər.