Түркия парламенті 15 жасқа дейінгі балаларға әлеуметтік желіні пайдалануға шектеу енгізетін заң жобасын қабылдады. Жас тексеру қызметі үшін компаниялар жауапты, бұзса санкция болуы мүмкін.
Түркияда балалардың әлеуметтік желіге қолжетімділігі туралы жаңа шектеулер күн тәртібіне қайта шықты. Парламент 15 жасқа дейінгі балаларға платформаларды пайдалануға тыйым салатын заң жобасын қабылдады.
Жаңа талаптың өзегі — пайдаланушылардың жасын тексеру тетіктерін енгізу.. Желі қолданушыларының жасын верификациялауға көмектесетін қызметтер мен платформаларды ұсынатын компаниялар жауапты болады.. Құжатта желі провайдерлері қолданушының жасын анықтау сияқты тиісті шараларды қабылдауға міндеттелетіні айтылады.
Заңнамалық өзгерістер тек жалпы тыйым емес, интернеттегі нақты әрекеттерді де реттеуге бағытталған. Тіркеу параметрлерін орнату, ақылы транзакциялар, арнаға жазылым сияқты операциялар қамтылуы тиіс. Бұл бағыт YouTube, TikTok, Facebook және Instagram сияқты ресурстарға қатысты.
Платформа иелері 15 жасқа дейінгі жасөспірімдердің аккаунт ашу процесін бұғаттауы керек.. Мұндай талап орындалмаса, түрік билігі санкция қолдануы мүмкін: айыппұл салу немесе интернет-арнаның өткізу қабілетін төмендету тәрізді шаралар қарастырылған.. Яғни мәселе тек «ескерту» сипатында емес, нақты орындатылатын талапқа айналмақ.
Мұнымен қатар, ата-ана бақылауын күшейтуге бағытталған заңнамалық тетіктер де қабылданған.. Бұл — отбасының цифрлық кеңістіктегі ықпалын күшейтуді мақсат ететін қадам.. Практикада мұндай бақылау құралдары мен ережелердің нақ қалай жұмыс істейтіні әр платформаның интерфейсі мен саясатынан да тәуелді болуы мүмкін.
Ал мұндай өзгерістер қоғамда эмоциялық серпінмен қабылданып отыр.. Заң жобасын ұсынған үкімет бастамасы жақында болған қайғылы оқиғамен қатар айтылып келеді: Кахраманмараш қаласындағы мектептердің бірінде 14 жастағы жасөспірім 9 оқушы мен мұғалімді атқаннан кейін осы бастама тезірек талқыланып, қолдау тапқан.. Президент цифрлық қосымшалар балалардың ақыл-ойына кері әсер етеді, ал желілердің «қоқыс шұңқырына» айналуы мүмкін екенін атап өткен.
Цифрлық ортадағы қауіп туралы пікір әр елде әрқалай.. Дегенмен Түркиядағы бұл қадамның басты ерекшелігі — жауапкершілікті платформа қолданушысына ғана емес, технологиялық тізбектің бірнеше буынына бөлу.. Жас верификациясына қызмет ететін компаниялар, провайдерлер және платформа иелері бірге тартылғанда, бақылау тетігі қағаз жүзінде қалмай, техникалық деңгейге көтерілуі тиіс деген логика байқалады.
Көпшілік үшін ең маңыздысы — заң күшіне енген сәт пен орындалу механизмі.. Құжат қолданысқа енуі үшін енді президент Режеп Ердоған қол қоюы керек.. Сол кезде компаниялар өз жүйелерін жаңартып, 15 жасқа дейінгі қолданушылардың тіркелуін шектеу және қажет тексерістерді енгізу бағытында нақты шара қабылдауы қажет болады.
Болашақта бұл модель басқа мемлекеттердегі талқыларға да ықпал етуі мүмкін.. Себебі әлеуметтік желілердің кең таралуы мен жас топтарына арналған мазмұн саясаты бұрыннан да дау тудырып келеді.. Түркиядағы тәжірибе — жасқа байланысты шектеулердің тек «қағида» емес, техникалық және құқықтық салдарға дейін жететінін көрсететін белгі болуы ықтимал.