W 1989 roku pewna firma zakopała 2700 komputerów na wysypisku śmieci. 37 lat później stała się gigantem technologicznym

Nie każda przełomowa technologia od razu znajduje nabywców. Historia Apple Lisa pokazuje, że nawet produkt wprowadzający rozwiązania znane dziś niemal każdemu użytkownikowi komputera może przegrać z ceną, ograniczeniami sprzętu i rynkowym momentem premiery.

Apple Lisa miała zmienić pracę z komputerem

Apple zaprezentowało komputer Lisa 19 stycznia 1983 roku jako sprzęt dla zastosowań biurowych. Projekt opierał się na rozwijanym wówczas podejściu do interakcji człowiek–komputer, wykorzystującym ekran bitmapowy, mysz oraz graficzny interfejs z oknami, ikonami i menu. Ten model obsługi upowszechnił później Macintosh, a za nim Windows.

LISA to skrót od Local Integrated System Architecture, jak oficjalnie ogłosiła firma Apple. Według Andy’ego Hertzfelda, członka pierwotnego zespołu Macintosha, akronim ten był w rzeczywistości stworzony tak, aby odpowiadał imieniu córki Jobsa, Lisy Brennan.

Lisa nie była pierwszym urządzeniem z GUI na świecie. Wcześniej takie rozwiązania rozwijano m.in. w Xerox PARC, a Xerox Star trafił na rynek w 1981 r. Znaczenie projektu Apple polegało jednak na przeniesieniu graficznego sposobu obsługi do oferty firmy działającej na rynku komputerów osobistych.

Dodajmy, że z okazji 40. rocznicy premiery Lisa Computer History Museum udostępniło – za zgodą Apple – kod źródłowy jej systemu i aplikacji.

Innowacja okazała się zbyt droga

Cena premierowa Apple Lisa wynosiła 9995 dolarów (ponad 24 tysiące dolarów na dzisiejsze stawki), podczas gdy IBM PC kosztował wówczas 1565 dolarów. Tak duża różnica ograniczała atrakcyjność urządzenia dla firm, do których był kierowany, zwłaszcza że Apple nie miało jeszcze porównywalnego z IBM doświadczenia w sprzedaży dla biznesu.

Na wyniki wpływały też problemy techniczne. System Lisy obsługiwał wielozadaniowość, ale był zbyt wymagający dla użytego procesora Motorola 68000, przez co komputer pracował wolno. Pierwsza wersja miała ponadto awaryjne stacje dyskietek Twiggy, a pakiet fabrycznie dołączonych aplikacji nie zachęcał zewnętrznych twórców do budowania własnego oprogramowania.

Macintosh przejął pomysł

Apple wprowadziło Macintosha w styczniu 1984 r., rok po premierze Lisy. Komputer kosztował 2495 dolarów – został jednak pozbawiony części zaawansowanych funkcji, takich jak dysk twardy czy wielozadaniowość, co pozwoliło znacząco obniżyć cenę.

Mimo porażki Apple mocno wierzyło w projekt Lisa. Pojawiła się nawet następczyni, Lisa 2, która otrzymała później lepszą stację dyskietek Sony, Lisa 2/5 (z dyskiem twardym ProFile o pojemności 5 MB) oraz model Lisa 2/10 (z 10-megabajtowym dyskiem). Ten ostatni przemianowano później na Macintosh XL, umożliwiając mu uruchamianie programów dla Maca.

Kiedy w 1984 roku Macintosh pojawił się w cenie 2495 dolarów, Lisa była skazana na porażkę. Apple zakończyło jej produkcję w 1985 r., koncentrując się na rozwijaniu Macintosha.

Co stało się z niesprzedanymi komputerami?

Po zakończeniu sprzedaży część zapasów Lisy trafiła do firmy Sun Remarketing – przedsiębiorstwo otrzymało na zasadzie komisowej ostatnie 7 tysięcy egzemplarzy. Modernizowało je i sprzedawało w niższej cenie. Ostatecznie jednak i to się skończyło, gdy Apple zdecydowało się na odliczenie podatkowe niesprzedanych egzemplarzy.

We wrześniu 1989 r. firma zakopała na wysypisku w Logan w stanie Utah około 2700 niesprzedanych komputerów Lisa.  To wydarzenie położyło kres prawdopodobnie największej i najbardziej rewolucyjnej porażce w historii informatyki.