MISRYOUM: HRW Секербаева мен Шәйкежанов ісіне гомофобия ықпал етті деді
Misryoum HRW ұйымының Қазақстандағы екі белсендіге қатысты үкімдерге алаңын ұсынады: гомофобия мен кек алу логикасы сот тәсілін өзгертуі мүмкін дейді.
Адам құқығын қорғауға арналған HRW халықаралық ұйымы Қазақстанда белсенділерге қатысты шыққан сот үкімдері аясында алаңдаушылық білдірді. Misryoum бұл мәлімдемені назарға алып, оқиғалардың қалай өрбігенін және қоғам үшін нені білдіретінін саралайды.
HRW мәліметінше, 22 сәуірде Қазақстан соттары бір-біріне қатысы жоқ екі қылмыстық іс бойынша айыптау үкімдерін шығарған.. Алайда ұйым екі істе ортақ бір тұс барын айтады: айыпталушылардың екеуі де Қазақстандағы лесби, гей, бисексуал және трансгендер (ЛГБТ) адамдардың құқықтарын ашық қорғап келген.. HRW-дың негізгі уәжі — биліктің осы істерді қарау тәсілі айыпталушыларға қатысты әрекеттер мен қудалаудың түпкі себептерінде гомофобия мен кек алу ықтималы бар екенін көрсететіндей.
Misryoum-ның дерегінше, Астананың қылмыстық істер жөніндегі ауданаралық соты Feminita белсендісі Жанар Секербаеваны «ұрып-соғу» бабы бойынша кінәлі деп танып, 40 АЕК мөлшерінде айыппұл салған.. Сот шешімі шамамен 173 мың теңгеге тең.. Секербаева өзіне тағылған айыппен келіспейді.. Қылмыстық іске түрткі болған оқиға былтыр күзде Астанада дәмханалардың бірінде болғаны айтылады.
HRW суреттеген оқиға желісі бойынша, Секербаева мен оның әріптесі Темірлан Баймаш ЛГБТИК+ қауымы өкілдерімен кездесуді жоспарлап, сол уақытқа орай келген.. Дәл сол жерде оларды күтіп алып, қарсы тарап дау шығарған.. Кейін қарсы топтың белсенділерінің бірі — «Өнерпаз ұрпақ» ұйымының төрайымы Зиуар Жұманова ЛГБТ белсенділерінің үстінен арызданғаны көрсетіледі.. Артынша полиция Секербаева мен Баймашты ұстаған.
Осыдан кейін Секербаеваның ісі сотқа жеткен.. Ал HRW пікірінше, оқиғадан соң билік белсендіге қатысты қылмыстық іс қозғап, қамауға алғанымен, дау шығарған топқа қатысты тиісті шаралар қолданылмаған.. Ұйымның айтуынша, қарсы тарап Секербаеваға тиесілі емес, бірақ оны қорлайтын және ЛГБТ-ға қарсы сөздер айтқан адамдардың әрекетіне реакция әлсіз болған.. Мұндай тең емес көзқарас адам құқықтары тұрғысынан алаң туғызады деген ой ұйым мәлімдемесінің өзегіне айналып отыр.
Сонымен қатар HRW дәл осы күндері Алматының №2 Медеу аудандық соты ЛГБТ белсендісі Әмір Шәйкежановқа үкім шығарғанын атап өтеді.. Сот оны 5 жылға бас бостандығынан айырып, екі бап бойынша жауапкершілікке тартқан: «зорлау» (120-бап 1-бөлігі) және басқа адамға «ВИЧ жұқтыру» (118-бап 1-бөлігі).. Дегенмен сот «зорлау» бабы бойынша кінәліні танып, екінші айып мерзімі өтіп кеткендіктен алынғанын көрсеткен.. Шәйкежановқа тағылған айыптар бойынша сот жабық өткен.
HRW мәлімдемесінде Шәйкежановтың ізіне түскен қысым тек үкімнің өзімен шектелмейтіні айтылады.. Ұйымның жазуынша, қауіпсіздік қызметі өкілдері оны ЛГБТ құқығы жөніндегі белсенділігі үшін тергеп келген.. Тергеген кезеңде, одан кейінгі 10 ай қамауда ұсталуы кезінде де оны қолайсыз ахуалға тап болуы мүмкін деген деректер бар.. Мәселен, HRW Шәйкежановты өзге бір қамалушы танып қойып, жыныстық бағдарын өзгелерге жария еткенін алға тартады.. Бұдан бөлек, 2026 жылғы ақпанда сот хатшысы оның ВИЧ жұқтырғанын жария етіп жібергені айтылады.
Misryoum үшін ең маңызды бөлігі — HRW-дың құқықтық-аналитикалық бағасы.. Ұйым биліктің «қорғаймыз» деген уәжбен Шәйкежановты жалғыз кісілік камераға ауыстырғанын, бірақ бұл шара оны психологиялық тұрғыда одан әрі оқшаулап жіберуі мүмкін екенін алға тартады.. Адвокаттың кепілмен босату туралы өтініштері бірнеше рет сұралғанымен қабылданбағаны да көрсетілген.. HRW осы жағдайларды «адамның қауіпсіздігі» туралы ресми логика мен нақты практика арасындағы алшақтық ретінде сипаттайды.
Шәйкежанов болса, өзіне тағылған айыппен келіспейді.. Ол былтыр видео таратып, кінәсіз екенін айтқан.. Қоғамда ол квир-бар және «Амировка» қауіпсіз алаңының негізін қалаушы ретінде танылады, сондай-ақ ВИЧ тестілеуді тарату мақсаты бар Amanbol жобасына жетекшілік ететіні аталады.. HRW-дың түсіндіруінде, Шәйкежанов қамауға алынғаннан кейін квир-бар орналасқан ғимарат иесімен жалға беру келісімі бұзылып, бұл барды жабуға итермелегені көрсетіледі.
HRW екі іс бойынша да үкімдер Қазақстанда «ЛГБТ пропагандасына» қарсы заң қабылданғаннан кейін шыққанына назар аударды.. Misryoum осы кезеңдік сәйкестікті қоғамдағы пікірталастың күшейген тұсы ретінде қарастырады: құқықтық орта қатайған сайын, сот пен тергеу тәсіліндегі бейтараптық мәселесі жиі алға шығады.. Ұйымның ойынша, билік айыпталушылардың жыныстық бағдарына немесе бейбіт белсенділігіне қарамастан әділ сотқа құқығын қамтамасыз етуге міндетті.. Ал қылмыстық әділет жүйесінде гомофобия орын алса, бұл сот үкімдерінің әділеттілігіне, тіпті құқықтар шеңберінің тарылуына әкелуі мүмкін.
Алдағы уақытта бұл істердің әрі қарайғы құқықтық бағасы, сондай-ақ сот процесіндегі түсіндірмелер қоғамда үлкен сұрақ тудырып отыр.. Белсенділер мен азаматтық қоғам тарапынан да, заңгерлер мен құқық қорғау ұйымдары тарапынан да бақылау күшейе түсуі мүмкін.. Себебі адамдар үшін нәтиже тек бір сот шешімімен шектелмейді: ол еркін пікір айту, қауіпсіз орта құру, және адам құқықтарын қорғау тәсілдерінің қай бағытта жүретінін айқындайды.