Kan AI dierproeven vervangen? De zoektocht naar een dierproefvrije toekomst
Dierenrechtenorganisatie GAIA voert campagne voor proefdiervrije wetenschap. Toxicoloog Mathieu Vinken zet in op AI en in-vitromethoden om deze transitie te versnellen.
Met een nieuwe campagne tegen proefdieren probeert dierenrechtenorganisatie GAIA wetenschappers te overtuigen van alternatieve testmethoden.. Toxicoloog Mathieu Vinken gelooft dat AI kan helpen om tot een volledig dierproefvrije wetenschap te komen.. Voor cosmeticatests zijn dierproeven al langer verboden, maar voor de ontwikkeling van medicijnen, voedingsadditieven en biociden worden ze nog steeds uitgevoerd.. Professor Mathieu Vinken (VUB) ziet dat graag anders.. Zijn onderzoek naar de schadelijkheid van stoffen voor de lever is dankzij AI volledig dierproefvrij..
Dat leverde hem dit jaar de Enhancement Animal Welfare Award op, uitgereikt door de Society of Toxicology.. Volgens Vinken zijn dierproeven niet alleen ethisch ongewenst, ze schieten soms ook wetenschappelijk tekort.. Hoever staat het met het onderzoek naar alternatieven voor dierproeven?. Mathieu Vinken: De basis werd al in 1959 gelegd met het 3V-principe: verfijning, vermindering en vervanging van dierproeven.. Volledig vervangen kunnen we vandaag nog niet.. Als we nu stoppen met dierproeven, dan kunnen we
de veiligheid van stoffen niet meer volledig garanderen.. Maar we boeken vooruitgang.. Zeker op het vlak van kortetermijntoxiciteit, schadelijke effecten die optreden na eenmalige of korte blootstelling aan een stof, hebben we alternatieve methoden die ook door de wetgever zijn aanvaard.. Voor langetermijntoxiciteit hebben we nog geen volwaardige alternatieven.. Hoe kan artificiële intelligentie dienen als alternatief?. Vinken: Wij gebruiken een hybride methode waarbij AI dient als copiloot.. Als we bijvoorbeeld willen weten of een bepaalde
stof toxisch is, dan laten we AI de structuur analyseren omdat die vaak samenhangt met mogelijke schadelijke effecten.. Dankzij die eerste screening kunnen we bepalen welke stoffen verder getest moeten worden.. Vervolgens onderzoeken we de stof met in-vitromethoden, waarbij celculturen in een petrischaal of op chips aan de stof worden blootgesteld.. Daarnaast kunnen we de controlegroep bij dierproeven volledig virtueel maken.. Die proefdieren krijgen niets toegediend, maar worden na onderzoek wel geëuthanaseerd om stalen te
nemen.. Dat kan dus volledig virtueel.. Er zijn ook onderzoekers die niet geloven dat AI de reacties van het menselijk of dierlijk lichaam volledig kan vervangen.. Vinken: Er zijn zeker nog beperkingen aan AI.. Robuustheid, reproduceerbaarheid en betrouwbaarheid blijven werkpunten.. Er moet nog altijd een menselijke validatie gebeuren.. Het is jammer dat dierproeven nog steeds als de gouden standaard gelden.. Sommige dierproeven zijn representatief voor de mens, maar lang niet allemaal.. Voor ons onderzoek zijn
dierproeven eigenlijk maar 40 à 50 procent voorspellend.. Bovendien spelen persoonlijke kenmerken, zoals geslacht, ook een rol in hoe iemand reageert op een stof.. Ik begrijp wel dat mensen zeggen dat we nooit tot een dierproefvrije wetenschap zullen komen, maar anderzijds zijn we intussen bijna in staat om mensen op gepersonaliseerde basis virtueel te modelleren.. Zijn er voorbeelden waarin AI al betere resultaten opleverde dan dierproeven?. Vinken: Absoluut.. Thomas Luechtefeld, onderzoeker aan de Johns Hopkins
University, onderzocht de reproduceerbaarheid van dierproeven op basis van een Europese database.. Hij testte dezelfde stoffen met zijn AI-modellen.. Die bleken beter te presteren dan dierproeven.. Daar is dus wel concreet bewijs voor.. En het prijskaartje?. Vinken: AI en in-vitromethoden bieden daar vaak soelaas.. Dierproeven zijn duur, vooral langetermijnproeven waarbij soms 800 dieren nodig zijn om één stof te testen.. In-vitromethoden zijn daarentegen in de meeste gevallen goedkoper.. Voor bedrijven is dat bijzonder interessant.. Dierproeven
zijn nu wettelijk vereist bij toxiciteitstests voor medicijnen.. Hoe overtuig je de wetgever van een alternatief?. Vinken: De wetgever moet conservatief zijn.. Het gaat per slot van rekening over de veiligheid van de bevolking.. Maar er is ook een mentaliteitswijziging nodig.. Voor cosmetica bestaat al een verbod, maar voor medicijnen ligt dat moeilijker.. Wanneer denkt u dat we volledig kunnen afstappen van dierproeven?. Vinken: Ik spreek alleen over lange termijnen, in de veronderstelling dat onze
kennis en technologie snel blijven evolueren.. Ik werk al 25 jaar aan dit onderzoek en in die tijd is er een enorme vooruitgang geboekt.. Maar de bottleneck ligt vooral bij de vertaalslag naar wetgeving toe.. Toch ben ik hoopvol dat in de nabije toekomst de combinatie van AI en in-vitromethoden de norm wordt en dierproeven de uitzondering.
AI, dierproeven, wetenschap, toxicologie, innovatie, Mathieu Vinken, GAIA