Արաղչին նախքան Մոսկվա այցը կվերադառնա Պակիստան՝ ինչի մասին է Մերձավոր Արևելքը խոսում
Իրանի արտաքին գործերի նախարարը նախատեսում է վերադառնալ Պակիստան՝ նախքան Ռուսաստան մեկնելը։ ԱՄՆ-ի չեղարկումներն ու բանակցությունների շուրջ լարվածությունը նոր փուլ են մտցնում տարածաշրջանային հաշվարկներում։
Իրանի արտաքին գործերի նախարար Աբբաս Արաղչիի երթուղու հերթական փոփոխությունը Պակիստանին դարձնում է կենտրոնական օղակ՝ նախքան նրա՝ Մոսկվա նախատեսվող այցը։
Իրանական պետական հաղորդագրությունների համաձայն՝ Արաղչին Պակիստան կվերադառնա Օման ուղևորության ավարտից հետո, իսկ Ռուսաստան մեկնելուց առաջ։ Նույն հաղորդագրություններում նշվում է, որ նա ավելի վաղ լքել էր Իսլամաբադը՝ առանց Պակիստանի վարչապետ Շեհբազ Շարիֆի և այլ բարձրաստիճան պաշտոնյաների հետ բանակցություններում ակնհայտ առաջընթացի նշանների։
Արաղչիի գլխավորած պատվիրակության մի մասը, ըստ IRNA-ի՝ Իրանի պետական լրատվական գործակալության, վերադարձել է Թեհրան՝ խորհրդակցությունների և անհրաժեշտ հրահանգներ ստանալու համար։ Նշվում է նաև, որ խոսքը վերաբերում է պատերազմական գործողությունների ավարտին առնչվող հարցերին, ինչն այս պահին տարածաշրջանի դիվանագիտական օրակարգի «թեժ» հատվածներից է։ Իսկ կիրակի երեկոյան Արաղչիի՝ Իսլամաբադում միանալու մասին հաղորդագրությունը հստակեցնում է, որ այցի տրամաբանությունը չի դադարում, պարզապես փուլերն են փոխվում։
Այս ֆոնին ուշադրություն է գրավում նաև ԱՄՆ-ի վերջին քայլը։ Նախագահ Դոնալդ Թրամփը չեղարկել էր Պակիստան նախատեսված այցը՝ հատուկ բանագնաց Սթիվ Ուիթքոֆի և Ջարեդ Քուշների մասնակցությամբ։ Այդ այցը նախատեսված էր Իրանի հետ խաղաղ բանակցություններին աջակցող ձևաչափով ներգրավվելու համար։ Իրանը, իր հերթին, հայտարարել էր, որ իր թիմը չի հանդիպելու ամերիկացի բանակցողներին՝ փոխարենը իր մոտեցումները Պակիստանի միջոցով փոխանցելու տրամաբանությամբ։
Մերձավոր Արևելքում նման դիվանագիտական «հաղորդագրության շղթան» հաճախ ավելի մեծ քաղաքական նշանակություն ունի, քան թվում է առաջին հայացքից։ Երբ կողմերը չեն հանդիպում ուղղակի, միջնորդը՝ տվյալ դեպքում Պակիստանը, ձեռք է բերում դեր, որը կարող է ինչպես մեղմել լարվածությունը, այնպես էլ նոր հաշվարկներ թելադրել՝ բանակցային սեղանի շուրջ նախապատրաստական աշխատանքների համար։ Այդ պատճառով էլ Արաղչիի վերադառնալը Պակիստան, նույնիսկ եթե այցը հերթափոխային է, դառնում է կարևոր ազդանշան՝ թե՛ հաղորդակցության ջրանցքների, թե՛ բանակցությունների ընթացակարգային տրամաբանության մասին։
Մարդկային մակարդակում նման զարգացումները երբեմն երկարատև անտեսանելի հետևանքներ են թողնում։ Դիվանագիտության փուլափոխությունները հաճախ ուղեկցվում են ռեսուրսների վերաբաշխմամբ, ճանապարհների և հանդիպումների պլանավորմամբ, նույնիսկ հասարակության առօրյա շփումների մեջ սպասումների ձևավորմամբ՝ ինչ-որ նորության սպասումից մինչև անորոշության երկարացում։ Երբ տարածաշրջանում արդեն կան պատերազմական ավարտի շուրջ քննարկումներ, ապա նույնիսկ մեկ այցի տեղափոխումը կարող է ազդել այն բանի վրա, թե որքան արագ է հնարավոր ձևավորել վստահության նվազագույն մեխանիզմներ։
Արաղչիի հաջորդ քայլը՝ Օմանից հետո Պակիստան վերադառնալը և այնտեղից Ռուսաստան գնալը, կարելի է կարդալ որպես բազմակենտրոն արտաքին քաղաքականություն վարելու շարունակություն։ Մոսկվայի հետ կապերի ներգրավումը սովորաբար նշանակում է, որ Իրանի դիրքորոշումները փորձ են արվում տեղավորել ավելի լայն միջավայրում՝ որտեղ տարբեր դերակատարներ կարող են համադրել սեփական շահերը և դրսևորել բանակցային ճկունություն։ Սակայն նույն պահին ԱՄՆ-ի չեղարկումը ցույց է տալիս նաև, որ բանակցությունների «թեմպը» կարող է խախտվել կամ ուղղվել՝ կողմերի քաղաքական որոշումների ազդեցությամբ։
Այս ամենը միասին՝ Արաղչիի երթուղու հերթափոխը, Պակիստանի՝ որպես փոխանցման հանգույցի դերը և ամերիկյան այցելության չեղարկումը, բացատրում են, թե ինչու տարածաշրջանում դիվանագիտական պրոցեսները շարունակում են մնալ խիստ զգայուն։ Նման իրավիճակներում ամեն փոքր փոփոխություն կարող է վերածվել հետագա սցենարների փոփոխության հիմքի՝ կամ արագացնել որոշումներ ընդունելու ընթացքը, կամ էլ խորացնել անորոշությունը։
Առաջիկայում հետաքրքրական կլինի հետևել՝ Պակիստանում ինչպիսի խորհրդակցություններ կընթանան և ինչ ձևակերպումներ կփորձեն կողմերը հասցնել Թեհրան։ Հատկապես՝ երբ օրակարգում կա պատերազմական գործողությունների ավարտին առնչվող հարցերի քննարկումը, և երբ միաժամանակ պարզ է դառնում, որ ամերիկյան կողմի ներգրավման ձևաչափն այլևս նույնը չի լինելու։