Дар Думаи Русия баҳси тағйири номҳои замони шӯравӣ ва номгузории донишгоҳ ба номи Борис Елтсин гарм шуд. Нуктаҳои рамзӣ, сиёсат ва нуфузи Маскав дар маркази диққат қарор гирифтанд.
Баҳси намояндагони Русия дар бораи номҳои замони шӯравӣ дар Қирғизистон танҳо як масъалаи номгузорӣ нест; он ба баҳси нуфуз, рамз ва равобити ду кишвар мепайвандад.
Донишгоҳи нав ва баҳси «ном»-и Борис Елтсин
Баҳс аз як масъалаи ба назар маъмул оғоз ёфт, аммо зуд ба баҳси рамзӣ табдил шуд: чанд узви порлумони Русия аз номгузории донишгоҳ ба номи Елтсин норозӣ шуданд.. Яке аз намояндагон гуфт, Елтсин гӯё масъули коҳиши шумори русзабонон дар кишварҳои гуногун аст.. Дар ҳамин замина Ренат Сулаймонов масъалаи муносибати воқеӣ ва мантиқии номгузориро ба миён гузошт ва пурсид, ки саҳми Елтсин дар робитаҳои Русия ва Қирғизистон дар амал чӣ гуна инъикос меёбад.
Дар паси ин норозигӣ ду ҷанбаи муҳиме ҳаст: аввал, масъалаи «адолат» ё мувофиқат байни номи як муассиса ва ҳадафи бунёдаш; дуюм, таъсири симоҳо ва таърих ба сиёсат.. Дар шароите, ки давлатҳо бештар мехоҳанд нуфузи худро тавассути таҳсилот, фарҳанг ва шабакаҳои маориф густариш диҳанд, баҳс дар бораи номгузорӣ метавонад нишонаи тағйири муносибатҳо бошад.
«Русҳаросӣ» ва «шӯрависитезӣ» дар баҳси Дума
Матвеев ҳамчунин ба вазъи сиёсӣ ва иқтисодии ҳамкории Русия ва Қирғизистон такя кард.. Ба гуфтаи ӯ, Русия дар шароити «ҷанг»-и худ ба Қирғизистон маблағ медиҳад, пас чаро бояд имкони ҳифзи мардум аз он чизе, ки ӯ «русҳаросӣ» ва «шӯрависитезӣ» номид, дар созишнома ҷой наёфта бошад.. Ин нуқта ба як саволи зудҷавоб вобаста мешавад, ки дар ҷомеа ҳам зуд паҳн мегардад: то куҷо рамзҳо ва забонҳои таърихӣ метавонанд амалиётҳои сиёсиро ҳамоҳанг кунанд ва ё, баръакс, ихтилоф эҷод намоянд?
Бо назардошти он ки номҳои ҷойҳо барои одамон танҳо тамғагузорӣ нестанд, балки хотира, шахсияти шаҳрӣ ва роҳҳои шинохти иҷтимоиро ташаккул медиҳанд, чунин баҳсҳо эҳтимол таъсири равонии худро доранд.. Сокинон метавонанд тағйирро ҳамчун «охирзамон» ё «ҷудошавии рамзӣ» эҳсос кунанд, дар ҳоле ки дигарон онро ислоҳи таърихӣ ё баёни завқҳои нав медонанд.
Муқобилат: «тағйири ном кори дохилӣ» аст
Затулин ба идеяи тағйирёбии номҳои ҷуғрофӣ дар кишварҳои гуногун ишора карда, таъкид кард, ки номгузорӣ ҳамеша таҳти қонун ва иродаи дохилӣ қарор дорад.. Ба гуфтаи ӯ, танҳо метавон «афсӯс» хӯрд, вале дар муқобил саъй бояд кард, ки бо имкониятҳое монанди таъсиси донишгоҳ, равандҳои дигарро ҳам мувозинат кард.
Ин ҷо фарқияти байни ду забон дар сиёсат ошкор мешавад: як гурӯҳ тағйири номҳоро ҳамчун таҳдид ба иртиботи фарҳангӣ мебинад, гурӯҳи дигар онро ҳамчун амали мустақилона шарҳ медиҳад.. Дар сатҳи амалӣ, ин ихтилоф эҳтимол ба чӣ мерасад?. Шояд ба он ки Маскав дар баробари пешниҳодҳои маорифӣ, барои нигоҳ доштани таъсир бояд ҳам заминаи рамзиро идора кунад, ҳам фаҳми ҳассосияти ҷомеаҳои қабулкунанда — яъне худи Қирғизистонро ба назар гирад.
Баҳсҳои рамзӣ: сиёсӣ ҳастанд, ё воқеан таъсир доранд?. Медет Тюлегенов, сиёсатшиноси қирғиз, бовар дорад, ки чунин баҳсҳо дар порлумони Русия бештар сиёсӣ ва рамзӣ мебошанд.. Ӯ мегӯяд, Русия баъди ҳамла ба Украина нуфузи худро дар бисёре аз кишварҳо аз даст медиҳад ва Бишкек акнун ҳамчун шарики «калидӣ ва вафодор» маънидод мешавад.. Аммо дар баробари ин, Тюлегенов муассир будани чунин равишро зери шубҳа мегузорад.
Ба гуфтаи ӯ, шумори ками мардум дар Қирғизистон ИҶШС-ро ба ёд меоранд.. Ва дар шароити ошуфтагии феълӣ, ки бо ҷанг дар Украина ва омилҳои дигар печидааст, сохтани оянда бар пояи навъе «муштаракот» метавонад душвор шавад.. Ин нуқта ба як саволи калонтар мекашад: агар насли нав эҳсос ва хотираи муштаракро камтар дошта бошад, рамзҳои таърихӣ то чӣ андоза қудрати мобилизатсионӣ доранд?
Ҷойгузини номҳо: нишонаҳо дар Бишкек ва иқдоми Ҷабборов
Дар моҳи ҷорӣ Содир Ҷабборов, раисҷумҳури Қирғизистон эълон кард, ки номи ҳама шаҳракҳое, ки русӣ номгузорӣ шудаанд, то соли оянда тағйир хоҳад ёфт.. Хабар фавран дар расонаҳои русӣ нашр шуд, вале баъдан котиби матбуотии президент гуфт, ки Ҷабборов фақат пешниҳод кардааст номгузории деҳаҳо ба номи шахсиятҳои таърихӣ муваққатан манъ шавад.. Дар он шарҳ зикр нашудааст, ки даст кашидан аз ҷойҳои русӣ ба таври васеъ ба нақша гирифта мешавад ё на.
Ин фарқият байни «хабар» ва «шарҳи баъдӣ» аҳамияти зиёд дорад.. Вақте ки дар фазои сиёсӣ ҳар як изҳорот зуд ба баҳсҳои калон мубаддал мешавад, ҷомеа ҳам метавонад номуайяниро бештар эҳсос кунад.. Барои Маскав бошад, ин гуна ҳолатҳо зарурати навбатӣ мегузорад: пеш аз он ки ҳар як тағйири номро таҳдид хонад, бояд арзёбӣ кард, ки тағйир воқеан чӣ ҳадаф дорад — ислоҳи дохилӣ, навсозии сиёсати маъмурӣ ё баргардонидани тавозуни рамзӣ.
Чӣ метавонад дар оянда тағйир ёбад?. Дар ин ҳама баҳсҳо як паёми умумӣ мушоҳида мешавад: номгузорӣ дар шаҳрҳо ва муассисаҳо ба майдони рақобати таъсир табдил ёфтааст.. Аммо таъсири воқеӣ аз ин ки кадом ном «дар кадом кӯча» боқӣ мемонад ё тағйир меёбад, камтар, балки аз муносибатҳои амалӣ — таҳсилот, ҳамкориҳои иқтисодӣ ва сиёсати ҳассос нисбат ба ҷомеаҳо вобаста хоҳад буд.
Агар Маскав мехоҳад таъсири худро нигоҳ дорад, ба назар мерасад танҳо бо рамзҳои таърихӣ пеш рафтан кофӣ нест.. Таҳсилгоҳҳо ва барномаҳо метавонанд васила бошанд, вале дастгирии устувори ҷомеаҳои қабулкунанда талаб мекунад, ки тағйирот бо назардошти эҳсоси дохилӣ ва манфиатҳои худи кишвар амалӣ шавад.