កិច្ចព្រមព្រៀងកម្ពុជា-ថៃ៖ មើលទៅស្មុគស្មាញ មិនងាយស្រួលថាវាជាវិជ្ជមាន ឬអវិជ្ជមាន

កិច្ចព្រមព្រៀងកម្ពុជា-ថៃលើព្រំដែនសមុទ្រ និងការសហការសេដ្ឋកិច្ច បង្ហាញថាជំហាននយោបាយមិនត្រឹមតែគោលការណ៍ជាតិ ឬផលប្រយោជន៍ក្រុមណាមួយទេ ប៉ុន្តែសមន្សតបញ្ហាជាច្រើនជាមួយគ្នា។

ភាពមើលឃើញលើជំហានរបស់រដ្ឋាភិបាលថៃពេលបច្ចុប្បន្ន អាចធ្វើឲ្យមនុស្សជាច្រើនពិបាកចែកថាវាជា «ល្អ» ឬ «អាក្រក់» ចំពោះភាគីណាមួយ។ សម្រាប់កម្ពុជា ការគិតគូរពីទិសដៅនេះគួរតែមើលលើផ្នែកជាច្រើន មិនមែនមើលតែសញ្ញាខាងមុខនោះទេ។

នៅពេលមើលតាមការយល់ឃើញរបស់មហាជនមួយផ្នែក ថៃហាក់ដូចជាកំពុងព្យាយាម «បំបែក» ឬរៀបចំការចងភ្ជាប់រវាងជម្លោះអំពីព្រំដែនសមុទ្រជាមួយកម្ពុជា និងបញ្ហានៃការសហការកេងប្រវ័ញ្ចធនធាននៅតំបន់ដដែល។ ការបើកផ្លូវទៅលើផ្នែកព្រំដែនអាចឆ្លើយតបទៅនឹងផលប្រយោជន៍ជាតិនិយម ព្រោះបញ្ហាព្រំដែនជាភាពរសើប ហើយតែងតែទាក់ទាញអារម្មណ៍របស់សាធារណជន។ តែផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច—ដូចជាការស្វែងរក និងអភិវឌ្ឍធនធាន—ជាធម្មតាឆ្លើយតបទៅនឹងរបៀបគិតរបស់ក្រុមអ្នកមានអំណាច ឬក្រុមឧស្សាហកម្ម ដែលមិនចាំបាច់ចូលចិត្តដាក់អ្វីៗទៅលើអារម្មណ៍ជាតិនិយមដូចរដ្ឋមហាជននោះឡើយ។

ក្នុងរឿងនេះ កិច្ចព្រមព្រៀងស្តីពី MoU 44 ត្រូវបានមើលថាអាចមានទំនោរទៅរកការពារផលប្រយោជន៍ជាតិច្រើនជាងមួយផ្នែកផ្សេងទៀត។ មូលហេតុគឺថា ការសហការស្វែងរក និងអភិវឌ្ឍធនធានក្នុងសមុទ្រ ជាញឹកញាប់ត្រូវការការរៀបចំឲ្យចប់បញ្ហារវាងភាគីជាមុន ដើម្បីធានាថាគ្មានភាពមិនច្បាស់លាស់លើព្រំដែន។ នៅពេលការសម្រេចចិត្តលើធនធានភ្ជាប់ទៅនឹងការដោះស្រាយជម្លោះព្រំដែន នោះវាធ្វើឲ្យសារនយោបាយមួយចំនួនមានទម្រង់ «បង្កើតមូលដ្ឋានសម្រាប់កិច្ចសហការ» មិនមែនជាការប្រញាប់ប្រញាល់ចាប់យកផលប្រយោជន៍ដោយខ្វះការសម្របសម្រួលនោះទេ។

ចំណុចសំខាន់មួយទៀត គឺការពាក់ព័ន្ធនឹង UNCLOS។ កម្ពុជា បានផ្ដល់សច្ចាប័នលើ UNCLOS នៅខែមករា ឆ្នាំ 2026។ ដូចនេះ ការផ្លាស់ប្តូរទៅប្រើប្រាស់ឯកសារនេះរបស់ថៃ មិនចាំបាច់ត្រូវបានបកស្រាយជាការបង្កជម្លោះ ឬជាការចូលរួមប្រឆាំងទេ។ វាអាចជាចលនាយុទ្ធសាស្ត្រមួយ ដើម្បីធ្វើឲ្យអ្វីៗសមស្របជាមួយក្របខណ្ឌច្បាប់អន្តរជាតិ ដែលក្រុមអ្នកមានអំណាច ឬអ្នកពាក់ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចអាចយកទៅគាំទ្រការសម្រេចចិត្តបានងាយ។

នៅក្នុងចំណោមមនុស្សជាច្រើន ការវិភាគដូចនេះតែងតែធ្វើឲ្យសំណួររលូនក្នុងចិត្ត៖ ហេតុអ្វីត្រូវមានការបែងចែកគ្នា រវាងបញ្ហាព្រំដែន និងបញ្ហាធនធាន?. ចម្លើយសាមញ្ញមិនទាន់មាន។ ប៉ុន្តែវាបង្ហាញពីរបៀបដែលរដ្ឋាភិបាលត្រូវគិតច្រើនស្រទាប់ក្នុងពេលតែមួយ—ត្រូវរក្សាចំនង់ចំនូលជាតិនិយមនៅលើផ្ទៃមុខ ខណៈដែលខាងក្រោយត្រូវរៀបចំឲ្យមានសមត្ថភាពក្នុងការបើកឱកាសសេដ្ឋកិច្ច។ នៅពេលគោលដៅនយោបាយ និងគោលដៅសេដ្ឋកិច្ច មិនតែងតែដើរតាមគ្នា វាក៏ធ្វើឲ្យកិច្ចព្រមព្រៀងទាំងនេះមើលទៅស្មុគស្មាញ។

មកពីទស្សនៈបែបនេះ ប្រធានបទលើតំបន់សមុទ្រ មិនមែនជាការឈ្លោះគ្នារយៈពេលខ្លីទេ។ វាជារឿងដែលប៉ះពាល់ដល់ទំនុកចិត្តរយៈវែង ការវិនិយោគ និងការគ្រប់គ្រងធនធាន។ សម្រាប់អ្នករស់នៅតាមមាត់សមុទ្រ ឬអ្នកពាក់ព័ន្ធនឹងសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចជិតស្និទ្ធ បញ្ហាបែបនេះមិនមែនជារឿងត្រឹមតែពាក្យនយោបាយទេ។ ពេលមានភាពច្បាស់លាស់លើព្រំដែន និងក្របខណ្ឌសហការ នោះគេអាចរំពឹងបានពីច្បាប់កាន់តែច្បាស់លាស់ ហើយការធ្វើផែនការអាជីវកម្មក៏ងាយជាងមុន។ ផ្ទុយទៅវិញ បើការសម្របសម្រួលយឺត ឬបើគោលដៅមិនច្បាស់ នោះភាពមិនប្រាកដប្រជាអាចធ្វើឲ្យការងារនិងប្រាក់ចំណូលរបស់មនុស្សមួយចំនួនស្ថិតក្នុងសភាពប្រថុយ។

ក្នុងផ្នែកយុទ្ធសាស្ត្រ សញ្ញាមួយដែលត្រូវមើលគឺថា ការសម្រេចចិត្តណាមួយ មិនតែងតែមានន័យដូចគ្នានៅគ្រាដើម។ ការបកស្រាយថាសកម្មភាពថៃជាវិធី «ស្រាយជម្លោះព្រំដែន» ឬ «សម្រុកចូលរកធនធាន» អាចមានទាំងមេរៀន និងអត្ថន័យផ្ទុយគ្នា នៅពេលបើកមើលលើតួនាទីអ្នកពាក់ព័ន្ធផ្សេងៗ។ សម្រាប់ពេលខ្លះ ការពង្រឹងក្របខណ្ឌច្បាប់អន្តរជាតិអាចជួយកាត់បន្ថយភាពតានតឹង។ តែសម្រាប់រយៈពេលវែង អ្វីៗនឹងអាស្រ័យលើថា ភាគីទាំងពីរអាចបង្កើត «ផ្លូវច្បាស់លាស់» សម្រាប់ការងាររួមគ្នាយ៉ាងដូចម្ដេច—ចេញពីការឯកភាពកិច្ចព្រមព្រៀង រហូតដល់ការអនុវត្តជាក់ស្តែង។

យ៉ាងណាក៏ដោយ គេមិនអាចសន្និដ្ឋានរឹងមាំបានថា អ្វីដែលកើតឡើងនាពេលនេះនឹងបញ្ចប់ទៅក្នុងស្ថានភាពជោគជ័យ ឬទទួលផលអវិជ្ជមាន។ ការវិភាគដែលធ្វើឡើង គឺជាការប៉ាន់ស្មានផ្អែកលើទម្រង់នយោបាយ និងតម្រុយនៃការកែប្រែជំហានប៉ុណ្ណោះ។ ក៏ប៉ុន្តែការតាមដានបន្តទៀតមានសារៈសំខាន់ ដើម្បីឃើញថា ការខិតខំដោះស្រាយព្រំដែន និងការរៀបចំសម្រាប់សហការធនធាន នឹងរីកចម្រើនដល់ដំណាក់កាលណា ហើយប៉ះពាល់យ៉ាងណាទៅលើទំនុកចិត្តរវាងប្រទេសទាំងពីរ។

ក្នុងអនាគត ប្រសិនបើកិច្ចព្រមព្រៀងទាំងនេះអាចរក្សាភាពសមស្រប រវាងការពារផលប្រយោជន៍ជាតិ និងការបើកឱកាសសេដ្ឋកិច្ច នោះវាអាចក្លាយជាគំរូមួយសម្រាប់របៀបដែលប្រទេសតំបន់ផ្សេងៗគិតអំពីជម្លោះ និងកិច្ចសហការ។ តែបើការអនុវត្តមិនត្រូវតាមកិច្ចព្រមព្រៀង ឬបើគោលនយោបាយផ្លាស់ប្តូរឥតទៀង យូរៗទៅវាអាចប៉ះពាល់ដល់ការវិនិយោគ និងការរំពឹងទុករបស់សង្គម។ សម្រាប់ពេលនេះ ការយល់ពី «ភាពស្មុគស្មាញ» នៃកិច្ចព្រមព្រៀងកម្ពុជា-ថៃ ជាភាពចាំបាច់បំផុត ដើម្បីមិនឲ្យការបកស្រាយផ្តល់តែចំណុចមួយ ហើយមើលរំលងចំណុចផ្សេងៗទៀត។