Болашақ стипендиясы 340 адамға талаптан тыс қаржыландыру — Misryoum талдауы
Misryoum-ның мәліметіне сәйкес, «Болашақ» бағдарламасы бойынша іріктеу талабын қанағаттандырмаған 340 үміткерге 7,7 млрд теңге стипендия бөлінді. Аудит нәтижелері қаржыландырудың өсуі мен білім сапасының сәйкессіздігіне назар аударады.
Болашақ стипендиясы бағдарламасы аясында қаржыландырудың жаңа әдістері қазіркi талқылауда. Бұл туралы Misryoum парламент мәжілісінде мәлімдеді.
Болашақ стипендиясы бойынша іріктеу талабын қанағаттандырмаған 340 үміткерге 7,7 млрд теңге стипендия тағайындалды, ал 151 стипендия белгіленген лимиттен тыс берілді. Қазақстан жоғары аудиторлық палатасының мүшесі Тілеген Каскин бұл мәліметтерді 27 сәуірдегі үкімет сағатында жариялады.
Білім беру аудитының негізгі нәтижелері
Аудиторлық палата жоғары білім саласындағы қаржы көлемінің 2022‑2027 жылдар аралығында екі есеге дейін өсуін, бірақ сапа мен ашықтықтың жеткіліксіздігін анықтады.. Қаржы көлемі 246 млрд теңгеден 472 млрд теңгеге дейін артқан кезде, мемлекеттік гранттардың саны жыл сайын 77 мыңнан асып, студенттер саны 625 мыңға жетті.. Дегенмен, жоғары және орташадан кейінгі білім беру жүйесі нәтижелілікті қамтамасыз ете алмады.
«Болашақ» бағдарламасының тарихын ескеру қажет.. 1993 жылы Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен құрылып, қазірге дейін 12 мыңнан астам жас Қазақстандықты шетелдік жоғары оқу орындарында оқуға жіберді.. Бағдарлама елдегі білімге деген сұранысты арттыруда маңызды роль атқарады, бірақ соңғы жылдары қаржы бөлу ережелеріне сәйкессіздіктер байқалды.
Осы аудиторлық мәліметтер студенттердің күнделікті өміріне тікелей әсер етеді.. Стипендия алынған жастар шетелде білім алу мүмкіндігіне ие болып, кейінгі еңбек нарығында бәсекеге қабілетті мамандарға айналады.. Қаржыландыру талаптан тыс берілген жағдайда, кейбір студенттер күтпеген қаржылық қолдауды ала отырып, оқуын жалғастыра алады, бірақ бұл жүйенің тұрақтылығына күмән тудырады.
Жасанды интеллект бойынша жоспарланған 54 стипендияның тек бесі ғана тағайындалды, қалған 49-ы басқа бағыттарға бөлінгені туралы ақпарат ерекше назар аударады.. Бұл өзгеріс білім беру саласындағы стратегиялық бағыттардың өзгеруін және AI саласындағы мамандарды дайындаудың маңыздылығын көрсетеді.. Алдыңғы бес жылда AI‑ге байланысты мамандықтар нарықта жоғары сұранысқа ие болды, сондықтан қаржыландыруды қайта бағыттау білім беру жүйесінің икемділігін көрсетеді.
Стипендиялардың бағыттары мен болашағы
QS Top‑200 рейтингіне үш оқу орнын енгізу жоспарланған болатын, бірақ соңғы аудит QS Top‑700 рейтингінде 11 жоғары оқу орнын енгізу жоспарын бекіткенін анықтады. Бұл өзгеріс Қазақстанның халықаралық білім беру деңгейін көтеру стратегиясының қайта бағаланатынын білдіреді.
Бұрын оқудан шығарылған студенттерге дәл сол білім деңгейі бойынша гранттарды қайталап тағайындаған 33 іс-әрекет анықталды, олардың жалпы сомасы 85 млн теңге болды. Оқу орнына қайта кіргендер жаңа гранттардан пайда көргенімен, жүйенің бақылау механизмдері әлсіз болып көрінеді.
2022‑2024 жылдары 24 мың студент оқудан шығарылған, бірақ олардың оқуына 19,6 млрд теңге бөлінген. Бұл көрсеткіш қаржыландырудың тиімділігі мен қайта бағытталуы туралы сұрақтарды туындатады. Қаржы ағынының нақты мақсатқа сәйкес болмауы мемлекеттік бюджеттің қайтарымдылығын төмендетеді.
Болашақтағы реформалар үшін нақты бақылау жүйесі, бірыңғай цифрлық есеп және мемлекеттік тапсырысты еңбек нарығымен байланыстыру ұсынылады.. Қаржыландырудың өсуімен қатар, білім сапасын өлшейтін индикаторлар мен мониторинг құралдарын енгізу қажет.. Осы шаралар студенттердің біліктілігін арттыруға, стипендияларды тиімді пайдалануға мүмкіндік береді.
Келешекте, Misryoum-ның деректеріне сүйенсек, жоғары білімге бөлінетін бюджет мөлшері одан әрі артуы мүмкін, бірақ ол білім сапасы мен ашықтыққа бағытталған нақты механизмдермен қатар жүрсе ғана тұрақты даму қамтамасыз етіледі.