Misryoum мәліметінше, «Болашақ» бағдарламасындағы 340 үміткер іріктеу шарттарын орындамай стипендия алды, бұл қаржыландырудың сапасы мен бақылау жүйесіне жаңа сұрақтар туғызды.
Misryoum мәліметінше, «Болашақ» стипендиясы 340 үміткерге іріктеу талабын ескермей тағайындалды.
Бұған қосымша 7,7 млрд теңге көлемінде стипендия бөлініп, 151 стипендия лимиттен асқан түрде берілгені анықталды. Жасанды интеллект бағытында жоспарланған 54 стипендияның тек бесі ғана іске асырылып, қалған 49‑ы басқа мамандықтарға қайта бөлінген.
Қазақстан жоғары аудиторлық палатасының мүшесі Тілеген Каскин стипендия аудитының нәтижелерін талқылағанда, соңғы бес жылда жоғары білімге бөлінетін қаржы көлемі 246 млрд теңгеден 472 млрд теңгеге дейін өскенін, мемлекеттік оқу грантының жыл сайын 77 мың адамнан асып кеткенін, ал студенттер саны 625 мыңға жеткенін атап өтті.. Дегенмен, қаржыландыру екі есе өскеніне қарамастан, жоғары және кейінгі білім беру жүйесі сапа, ашықтық және нәтижелілік бойынша талаптарға сәйкес келмейтінін айтты.
Стипендия тағайындау процесінің негізгі кемшіліктері
Аудит нәтижесінде, QS Top‑200 рейтингіне үш университетті енгізу жоспарының орнына, QS Top‑700 рейтингінде 11 университетті енгізу шешімі қабылданғанын анықтады.. Сонымен қатар, оқудан шығарылған студенттерге дәл сол білім деңгейі бойынша гранттарды қайта беру фактілері тіркелді – олардың жалпы сомасы 85 млн теңге.
Жаңа қаржыландыру стратегиясы және болашаққа әсері
Каскин жаңа стратегияның басты мақсаты – гранттар мен шығыстарды арттыру ғана емес, біртұтас цифрлық есеп, мемлекеттік тапсырысты еңбек нарығымен байланыстыру және бюджеттік қаражаттың қайтарымдылығын қамтамасыз ететін тиімді механизмдерді енгізу екенін атап өтті.. Бұл шаралар білім беру процесінің ашықтығын күшейтіп, қаржылық бақылауды нақтылау керек.
Осы стипендияларды алған студенттердің біреуі, өз тәжірибесін бөлісіп, «Мен талаптарды өтпей стипендия алдым, бірақ оқу орнының талаптарына сәйкес келмеймін.. Қаржылық қолдау бар, бірақ академиялық бағдарламаға толықтай ену қиын болып тұр», – деді.. Оның пікірі стипендияның нақты мақсатқа сәйкестігін қайта қарау қажеттілігін көрсетеді.
Аналитикалық тұрғыдан қарағанда, талапсыз тағайындалған стипендиялар еңбек нарығындағы біліктілік пен сұраныс арасындағы сәйкессіздікті күшейте алады. Жастардың шетелде жоғары білім алуына көмек көрсету керек болса, бұл көмек нақты мамандықтар мен нарық талаптарына бағытталуы тиіс.
Басқа елдердің стипендия жүйелерімен салыстырғанда, мысалы, Оңтүстік Корея немесе Германияда, қаржыландырудың ашық бақылау механизмі бар және стипендия берушілер талаптарды қатаң сақтайды. Бұл тәжірибелер Қазақстанға да тиімді болар еді.
Алдағы жоспарлар бойынша, Misryoum стипендия аудитының нәтижелеріне негізделген түзетулер енгізу, стипендия берудің мөлшерін азайту емес, оның сапасын көтеру ретінде қарастыруды ұсынады.. Қаржылық ресурстардың тиімді пайдаланылуы білім беру сапасын арттыруға, студенттердің шетелдегі оқудағы табыстылығын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.