Тәуелсіз журналист Вадим Борейко өзінің банк шоттарының кенеттен бұғатталғанын жариялады. Бұл жағдай Қазақстандағы медианың қарым-қатынас шектеулерінің жаңа мысалы ретінде қарастырылады.
Қазақстандық тәуелсіз журналист Вадим Борейко банк шоттарының бұғатталуы туралы мәлімдеді. “Барлық шоттарым бұғатталды, әзірге не үшін екенін түсінбеймін” деп Facebook-те жазды.
Борейконың айтуынша, шоттар бұғатталғанын банк қосымшасын ашқан кезде байқады, одан кейін сот орындаушыларына хабарласқан.. Ол бұрынғы уақытта «Гиперборей» YouTube арнасын жүргізіп, Қазақстан билігі туралы сыни материалдар жариялаған белгілі журналист ретінде танымал.. 2023 жылы оның үйіне желім қойылған, оператордың көліктері жарылған сияқты бірнеше оқиғаларға да тап болды.
Шоттардың бұғатталу себебі
Соңғы бірнеше жылда Қазақстандағы тәуелсіз журналистер мен медиа ұйымдардың әлеуметтік желідегі парақшалары жиі бұғатталуда.. Бұл шектеулердің артында заңнамалық негізсіз әрекеттер, сондай-ақ билік пен коммерциялық мүдделер арасындағы өзара ықпал бар деген болжамдар бар.. Борейконың шоттарының бұғатталуы да осындай контекстте қарастырылуы мүмкін: оның контенті кейбір экономикалық мүдделерге қарсы шыққанын ескерсек, банктің ішкі қауіпсіздік жүйесі автоматты түрде шотты блоктап қойған болуы ықтимал.
Бұған ұқсас жағдайлар елдегі басқа журналистерде де тіркелген.. Мысалы, 2022 жылы бірнеше баспасөз қызметкерлерінің Facebook парақшалары «қоғамдық тәртіпті бұзу» деп белгіленіп, уақытша қолжетімсіз болған.. Осыған ұқсас шаралар әлеуметтік желілердің модерация алгоритмдері арқылы автоматты түрде жүзеге асырылуы мүмкін, сондықтан нақты себептерді анықтау қиынға соғады.
Тәуелсіз журналистерге әсері
Банк шоттарының бұғатталуы Борейко үшін тек қаржылық қиындық емес, оның жұмысына да тікелей әсер етеді.. Көптеген журналистер өз жобаларын, соның ішінде YouTube каналы мен онлайн жарнамаларды, банктік шоттар арқылы қаржыландырады.. Шоттар жабылса, контент өндіру, техника сатып алу және қызметкерлерге төлемдер тоқтайды, бұл өз кезегінде ақпараттың азаюына әкеледі.
Адамдық тұрғыдан алғанда, Борейконың отбасы да осы жағдайдан зардап шегеді.. Қаржының кенеттен тоқтауы күнделікті өмірдегі шығындарды, балалардың білім алуын және отбасылық жоспарларды бұзуы мүмкін.. Бұл жағдай тәуелсіз журналистердің өмірлік тұрақтылығын сұраққа қойып, олардың жұмысқа деген мотивациясын төмендетеді.
Бұған қоса, бұғатталу туралы шағымдарға «Access Now» сияқты халықаралық ұйымдар көмектеседі, бірақ процесс бірнеше аптаға созылуы мүмкін. Шағымнан кейін тексеру жүргізіліп, кейде шоттар қалпына келтірілсе де, бұл уақытша қолжетімсіздік журналистің беделіне әсер етеді.
Қарапайым мысал ретінде, банк шоттарының бұғатталуы – бұл қаржылық құралдарға қолжетімділікті шектеу арқылы ақпараттық еркіндікке қысым жасаудың бір тәсілі. Бұндай әдіс ашық қаржы ағынын бақылауды жеңілдетеді, бірақ демократиялық қоғамда бұл түрдегі қысымнан аулақ болу маңызды.
Болашаққа көз жүгіртсек, Қазақстанда медиа кеңістігінің дербестігі үшін заңнамалық реформалар қажет.. Қаржылық қызметтердің мониторингі және журналистердің құқықтарын қорғау арасындағы тепе-теңдік сақталса, осындай инциденттер азая түседі.. Сонымен қатар, әлеуметтік желілердегі модерация процесін ашық әрі әділ ету де маңызды.
Соңғы уақытта Misryoum платформасы осы мәселеге назар аударып, журналистердің құқықтарын қорғау бағытында ақпарат таратуда. Борейконың оқиғасы арқылы қоғамға банк шоттарының бұғатталуы тек жеке қаржылық мәселе емес, ақпараттық еркіндіктің кеңірек контекстінде қаралуы тиіс.