Ríkisráðherra segir að lagabreytingar og reglugerðir geti dregið úr dreifimun raforku og lækkað reikninga í hinum dreifðu byggðum strax 1. júlí.
Raforkureikningar heimila og fyrirtækja í dreifbýli gætu lækkað strax í júlí ef Alþingi samþykkir frumvarp sem umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra hefur lagt fram.
Jóhann Páll Jóhannsson, umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra, kynnti málið á Alþingi í vikunni og setti það fram sem skref í átt að jöfnum kjörum eftir búsetu.. Í núverandi kerfi sé kostnaður við dreifingu raforku aðeins að hluta jafnaður, sem þýði að notendur utan þéttbýlis greiði hærra verð fyrir sömu þjónustu.. Markmið breytinganna er að draga verulega úr þessum kerfislæga mun.
Fyrirhugað er að breytingarnar taki gildi 1.. júlí næstkomandi.. Samkvæmt Jóhanni Páli gæti það þýtt að raforkureikningurinn lækki strax í hinum dreifðu byggðum.. Hann undirstrikar að áhrifin snúi ekki bara að heimilum, heldur geti þau líka komið sterkt fram í atvinnurekstri, þar sem dreifingarkostnaður vegur þungt þegar orkuna þarf ítrekað og í miklu magni.
Greining ráðherrans miðast við hvernig dreifikostnaður er jafnaður milli landshluta.. Í umræðunni kom fram að í stað þess að jafna dreifikostnað á bilinu 50–60% sé stefnt að því að færa hlutfallið upp í 90–100%.. Með því sé markmiðið að fulljafna dreifingarkostnað raforku milli þéttbýlis og dreifbýlis og þar með minnka muninn sem notendur finna fyrir í greiðslum sínum.
Það sem gerir þetta að meira en einfaldri „lækkun“ í tölum er samhengi dreifikerfis og rekstrarkostnaðar.. Þegar kerfið tekur ekki jafnt mið af aðstæðum í dreifbýli safnast kostnaðurinn upp í rekstri og hefur bein áhrif á svigrúm til að fjárfesta, halda þjónustu úti og mæta sveiflum.. Fyrir fólk sem býr og starfar utan þéttbýlis getur jafnvel tiltölulega einföld breyting á kostnaðinum verið munurinn á því að rekstur standi þétt eða lendi á þröngri línu.
Jóhann Páll bendir sérstaklega á að áhrifin verði mest þar sem raforkunotkun er umfangsmikil og kostnaðurinn vegur þungt í rekstri.. Þar nefni hann hefðbundinn landbúnað, en líka vaxandi ferðaþjónustu í dreifbýli þar sem orka er stór þáttur í daglegum rekstri.. Á þinginu kom fram að fyrir dæmigert kúabú geti þetta snúist um tugi þúsunda króna á mánuði.. Slík fjárhæð getur skipt máli bæði fyrir framleiðslukostnað og getu til að halda uppi þjónustu og búskaparháttum.
Ferðaþjónusta er líka dæmigerð þar sem orkukostnaður getur fylgt rekstri allan ársins hring.. Húsnæði og aðstaða í dreifbýli, hvort sem um er að ræða gistingu eða tengda þjónustu, er oft tengd beint við orkunotkun.. Þegar rekstrarkostnaður lækkar getur það aukið líkur á stöðugleika, sérstaklega á tímabilum þar sem tekjur sveiflast eða þegar aðstæður eru erfiðar.
Ný sjónarhorn ráðherrans snýr einnig að grundvallarhugmynd um sameiginlegar auðlindir og hvernig ávinningur þeirra skuli dreift.. Jóhann Páll segir markmiðið að skapa jöfn búsetuskilyrði og kallar þetta stórt byggðamál.. Hann bendir jafnframt á að það sé ótrúlegt að þessi nálgun hafi ekki verið framkvæmd fyrr, sérstaklega þegar notendur utan þéttbýlis hafa lengi upplifað mun á kostnaði.
Þegar ákvörðun er tekin um hvernig dreifingarkostnaður er jafnaður snertir hún í raun samkeppnishæfni atvinnulífs og lífsgæði í landinu.. Ef frumvarpið fer í gegn og útfærsla í reglugerðum fylgir eftir getur 1.. júlí orðið tímamót í greiðslum margra.. Spurningin sem vaknar fyrir næstu mánuði er hvernig breytingin mótar rekstraráætlanir og fjárhagslega vegferð þeirra sem treysta á raforku í daglegum rekstri—og hvort þessi leið verði einnig tekin frekar til að jafna önnur gjöld sem tengjast búsetu.