Nakon neuobičajenih potresa u Bačkoj, stručnjaci iz Misryoum-a objašnjavaju seizmičku aktivnost regiona i razbijaju mitove o predviđanju zemljotresa u Šumadiji.
Vest o zemljotresima u mirnoj i ravnoj Vojvodini mnoge je juče ujutru iznenadila, pogotovo što područje Bačke, gde su zabeleženi, nije trusno.. Na teritoriji Sombora kroz istoriju zabeleženo je svega nekoliko zemljotresa, a jučerašnji jačine 4,1 stepen po Rihteru sličnog intenziteta registrovan je poslednji put pre više od jednog veka, takođe sa epicentrom u Somboru.. Zašto se opet aktiviralo tlo u Bačkoj i šta nam to poručuje, pitali smo stručnjaka.. “Zemljotres u Bačkoj predstavlja lokalizovan
i umeren događaj koji je u skladu sa poznatim seizmotektonskim karakteristikama Panonskog basena, bez povezanosti sa udaljenim seizmičkim zonama i bez indikacija za razvoj jačih potresa u kratkom vremenskom periodu”, rekla je za “Blic” Ljiljana Vućić Glavatović, v.. d.. direktora Republičkog seizmološkog zavoda, povodom zemljotresa registrovanih juče u ranim jutarnjim satima u Srbiji, sa epicentrom u rejonu Sombora, tačnije u Bezdanu.. “Nije trusno, ali nije ni mirno područje” Na konstataciju da područje Bačke nije poznato
kao trusno, naša sagovornica kaže da je tačno da područje Bačke ne spada u izrazito seizmički aktivne delove regiona, ali to ne znači da je aseizmično.. – Seizmičnost severozapadne Srbije vezana je za Panonski basen, koji predstavlja staru tektonsku depresiju sa složenom geološkom strukturom.. U toj sredini postoje brojne manje rasedne strukture, koje su uglavnom relikti ranijih geodinamičkih faza i povremeno se aktiviraju usled savremenih naponskih procesa u Zemljinoj kori – kaže na početku razgovora
za “Blic” Ljiljana Vućić Glavatović.. Dodaje da se naponi koji deluju na ovaj prostor prenose iz šireg tektonskog sistema Balkana, ali se u Panonskom basenu oni oslobađaju kroz slabije i lokalizovane zemljotrese.. – Zbog toga su zemljotresi u Bačkoj ređi i najčešće umerenog intenziteta.. Istorijski podaci potvrđuju upravo tu karakteristiku – dugi vremenski razmaci između zemljotresa, ali ne i njihovo odsustvo – kaže naša sagovornica.. “Drugi zemljotres posle nekoliko minuta očekivan” Devet minuta nakon zabeleženog
zemljotresa u Bezdanu od 4,1 stepena po Rihteru, usledio je drugi, znatno slabiji, jačine 2,5 stepeni po Rihteru, a onda i treći od 1,6.. Nameće se pitanje da li je potres koji je usledio nekoliko minuta kasnije još jedan zemljotres ili smirivanje tla?. – Potres koji je registrovan nekoliko minuta nakon zemljotresa magnitude 4,1 jedinica Rihterove skale predstavlja naknadni zemljotres, a ne samo smirivanje tla.. U seizmološkom smislu, reč je o još jednom zemljotresu sa
sopstvenim parametrima – epicentrom i magnitudom, ali koji je direktno povezan sa prvim registrovanim zemljotresom.. Nakon inicijalnog oslobađanja seizmičke energije, dolazi do redistribucije napona u okolnoj stenskoj masi, usled čega se javljaju slabiji potresi u istoj epicentralnoj zoni.. Ovakav niz događaja predstavlja uobičajen i očekivan proces postepenog uspostavljanja nove ravnoteže u Zemljinoj kori i tipičan je za ponašanje seizmičkih izvora nakon umerenih zemljotresa – objašnjava Ljiljana Vućić Glavatović.. Zemljotres od 4 stepena izaziva zveckanje prozora
i pomeranje lakših predmeta Zemljotresi magnitude oko 4 stepena Rihterove skale spadaju u kategoriju umerenih zemljotresa, ali sa stanovišta efekata na terenu, po rečima naše sagovornice, najčešće izazivaju intenzitet 4-5 stepeni Merkalijeve skale.. – Stanovništvo ih oseti, mogu izazvati zveckanje prozora, pomeranje lakših predmeta i uznemirenost stanovništva, ali ne dovode do konstruktivnih oštećenja objekata.. Efekti su, po pravilu, ograničeni na kratkotrajno podrhtavanje bez trajnih posledica.. Eventualne posledice ograničene su na vrlo male, kozmetičke efekte, i
to uglavnom na slabije građevine.. U inženjerskom smislu, ovakvi zemljotresi ostaju znatno ispod nivoa opterećenja za koje se objekti projektuju – ističe v.. d.. direktora Republičkog seizmološkog zavoda.. U narednim satima registrovani su zemljotresi na grčko-albanskoj granici i na Kritu.. Na pitanje da li su povezani sa zemljotresom u Bezdanu, Ljiljana Vućić Glavatović kaže da nisu.. – Pomenuti zemljotresi nisu međusobno povezani, iako vremenski bliski, dešavaju se u potpuno različitim seizmotektonskim zonama.. Područje Grčke i
Egejskog mora predstavlja jedan od seizmički najaktivnijih regiona Evrope, gde dominira direktna interakcija tektonskih ploča, dok se zemljotres u Bezdanu dogodio u unutrašnjem delu kontinentalne kore, u okviru Panonskog basena.. U seizmologiji je važno naglasiti da prostorno udaljeni zemljotresi nemaju uzročno-posledičnu vezu, osim u retkim slučajevima na globalnom nivou kod veoma jakih potresa, što ovde nije slučaj – objašnjava naša sagovornica.. Da li brojimo sitno do jakog zemljotresa u Šumadiji?. U javnosti se već godinama
priča o tome da će u bliskoj budućnosti, tačnije u narednih desetak godina, Šumadiju pogoditi jak zemljotres.. Od tih prvih najava da će biti u narednih desetak godina, prošlo je pet godina.. Koliko su takve tvrdnje utemeljene i da li se zemljotresi mogu predvideti?. – Tvrdnje o “predstojećem jakom zemljotresu“ u određenom regionu, uključujući Šumadiju, ne mogu se smatrati pouzdanim u naučnom smislu.. Savremena seizmologija ne raspolaže metodama koje omogućavaju tačno vremensko predviđanje zemljotresa.. Ono
što je moguće jeste procena seizmičkog hazarda, odnosno verovatnoće da se u određenom području, u dužem vremenskom periodu, jave zemljotresi određene jačine.. Takve procene zasnivaju se na istorijskim podacima, geološkim istraživanjima i statističkim modelima, ali ne daju odgovor na pitanje kada će se zemljotres dogoditi.. Šumadija, kao deo centralne Srbije, zaista ima viši nivo seizmičke aktivnosti u odnosu na sever zemlje, ali to ne znači da se može predvideti konkretan događaj.. U tom smislu, najvažniji
aspekt zaštite nije predikcija, već primena seizmičkih standarda u gradnji i edukacija stanovništva – kaže za kraj razgovora Ljiljana Vućić Glavatović.