Brazilië is een wereldspeler in de landbouw, maar de keerzijde van dit succes is groot. Misryoum analyseert de rol van Embrapa en de roep om agro-ecologie.
Brazilië is uitgegroeid tot een mondiale landbouwsupermacht, maar achter de glimmende exportcijfers van soja en vlees schuilt een complexe en soms duistere realiteit.. Het succesverhaal van de Braziliaanse agrarische sector rust op de fundamenten van het onderzoeksinstituut Embrapa, dat sinds 1972 de technocratische motor achter de modernisering van het land vormt.
Eén van de speerpunten van die conservatieve modernisering was de Empresa Brasileira de Pesquisa Agropecuária, Embrapa, dat werd opgericht in 1972.. Het instituut doet onderzoek naar nieuwe gewassen, genetisch gemanipuleerde zaden, pesticiden en meststoffen.. Volgens Ryan Nehring, onderzoeksfellow bij het International Food Policy Research Institute (IFPRI), is Embrapa een uniek staatsbedrijf.. ‘Het is gefinancierd door de overheid, maar het geniet een grote autonomie.. Niet alleen in onderzoek, maar ook om bijkomende financiële bronnen zoals de Wereldbank aan te spreken, en publiek-private partnerschappen aan te gaan.’ Die autonomie wist het instituut zelfs tijdens de repressieve militaire dictatuur te behouden, zolang het onderzoek maar bijdroeg aan de exportinkomsten en nationale modernisering.
In de jaren tachtig en negentig veranderde het landschap ingrijpend.. Na de democratisering in 1985 openden nieuwe markten zich voor de Braziliaanse productie.. De komst van internationale giganten zoals Monsanto zorgde voor een verschuiving in de machtsbalans.. Boeren konden plotseling productieve internationale zaden kopen, die vaak hand in hand gingen met intensief pesticidegebruik.. Dit resulteerde in een ecologische prijs, waarbij de biodiversiteit in grote delen van het land werd opgeofferd voor monoculturen.. Misryoum merkt op dat in deze context de oorspronkelijke regisserende rol van Embrapa langzaam naar de achtergrond verdween ten gunste van private belangen.
De strijd tussen industrie en voedselzekerheid
Onder de huidige regering van president Lula da Silva is er binnen de Arbeiderspartij (PT) een hernieuwde focus op kleinschalige en duurzame landbouw.. Toch blijkt de transitie naar een meer mensvriendelijk landbouwmodel voor een mastodont als Embrapa een moeizame exercitie.. Terwijl de grote industriële machines de uitgestrekte velden bewerken voor de export, vecht de lokale bevolking voor een andere koers.
De Beweging van Landloze Boeren (MST) speelt hierin een cruciale rol.. Met miljoenen leden en een strijdbare houding bezetten zij braakliggende gronden van grootgrondbezitters om daar voedsel te verbouwen voor de interne markt.. Het is een wrange ironie dat de agro-industrie zich richt op maïs, suikerriet en soja voor verre buitenlandse consumenten, terwijl het juist de kleine boeren zijn die de Braziliaanse bevolking voeden.. MST is inmiddels de grootste producent van biologische rijst in het land, wat aantoont dat een alternatief model niet alleen mogelijk, maar ook noodzakelijk is voor de nationale voedselzekerheid.
Waarom agro-ecologie de toekomst is
De roep om agro-ecologie klinkt steeds luider in de Braziliaanse samenleving.. In tegenstelling tot de industriële landbouw, die gericht is op maximale output met minimaal menselijk kapitaal, is agro-ecologie arbeidsintensief.. Dit biedt een antwoord op de schrijnende ongelijkheid: het creëert werkgelegenheid en geeft landloze boeren een perspectief in een systeem dat hen decennialang structureel heeft buitengesloten.
Daarnaast biedt het een ecologisch noodzakelijk tegenwicht.. Door in te zetten op diverse gewassen en boomsoorten, herstellen we de bodemgezondheid en verkleinen we de afhankelijkheid van chemische bestrijdingsmiddelen.. Deskundigen wijzen er terecht op dat het Amazonewoud geen ongetemd wildernisgebied was, maar een door inheemse volkeren vormgegeven landschap dat millennia lang op ecologisch verantwoorde wijze werd bewerkt.. Het is deze eeuwenoude wijsheid die nu, meer dan ooit, als leidraad zou moeten dienen voor de landbouw van de toekomst.. De overstap van grootschalige ontbossing naar kleinschalig, ecologisch beheer is niet alleen een landbouwkundige keuze, maar een morele noodzaak om het ecosysteem van Brazilië voor komende generaties te behouden.