Bivši šef NATO-a: Britanija i Francuska trebaju voditi evropsku odbranu bez SAD-a
Rasmussen poručuje da bi se evropska odbrana trebala osloniti na Francusku i Britaniju, uz širu ulogu “Koalicije voljnih”, dok NATO ostaje ključan zbog američkog nuklearnog kišobrana.
Evropska odbrana, prema porukama bivšeg generalnog sekretara NATO-a Andersa Fogha Rasmussena, ne može ostati na istim pretpostavkama ako SAD ponovo pošalje signal o manjem angažmanu.
Rasmussen je u razgovoru naglasio da bi izjave Donalda Trumpa o mogućem povlačenju SAD-a iz NATO-a i dovođenju u pitanje člana 5 morale promijeniti način na koji Evropa planira sigurnost.. Član 5, podsjeća, zasniva logiku saveza na principu: napad na jednu članicu tretira se kao napad na sve.. U praksi, njegov argument ide dalje od politike i direktno se dotiče sposobnosti da Evropa brže organizuje odgovor ako se ta kolektivna automatska garancija osjeti slabije.
U tom kontekstu, Rasmussen predlaže proširenje postojeće „Koalicije voljnih“ — formirane ranije radi odbrane Ukrajine, posebno nakon mogućeg primirja.. Umjesto da ta struktura ostane ograničena na krizni trenutak, on bi je pretvorio u širi okvir za evropsku konvencionalnu odbranu.. Ukrajina bi, prema njegovoj ideji, imala posebnu ulogu: kao „bedem” protiv Rusije i kao država koja bi davala i operativni doprinos i signal evropskoj sigurnosnoj arhitekturi da se odbrana ne prekida na pragu političkih sporazuma.
Analitički gledano, Rasmussenova teza pogađa dvije tačke koje se u Evropi već dugo nadmeću: koliko realno evropske države mogu djelovati zajedno i koliko je NATO i dalje “motor” ili samo okvir.. On priznaje da NATO ostaje temelj sigurnosti, ali insistira da evropski stub Alijanse mora ojačati.. To znači više od deklaracija — pitanje je ko planira, ko finansira i ko preuzima operativno vođstvo.
Zato Rasmussen predlaže da koaliciju praktično vode dvije evropske nuklearne sile: Francuska i Ujedinjeno Kraljevstvo.. Po njegovom viđenju, taj smjer već postoji djelimično kroz postojeće planove i sjedišta, što bi novoj strukturi dalo kontinuitet umjesto improvizacije.. Istovremeno, on odbacuje ideju da Evropska unija preuzme ovu ulogu sama, uz argument da EU nema dovoljno vojnih kapaciteta, a mehanizmi kolektivne odbrane slabiji su od NATO-ove logike člana 5.
Posebno je naglasio kriterij uključenja: koalicija bi, kako kaže, trebala uključivati samo države koje su spremne i sposobne djelovati, bez „neodlučnih zemalja“.. U njegovoj formulaciji to nije samo pragmatičnost, nego i pokušaj da se smanji rizik od sporih odluka i komplikacija u momentima kad sigurnosni pritisak traži brz, koordinisan odgovor.. Dodaje i da bi nova koalicija morala imati vlastiti mehanizam odlučivanja, jer oslanjanje na preduge procedure često postaje slabost u realnim krizama.
Postoji i drugi sloj njegovog prijedloga — odnos s Amerikom.. Rasmussen zagovara pragmatičniji, „transakcijski” pristup: Evropa bi nudila saradnju u određenim pitanjima u zamjenu za veću američku posvećenost Evropi i Ukrajini.. Time on, zapravo, pokušava prebaciti fokus s apstraktnih obećanja na mjerljive obaveze.. Takav pristup je politički osjetljiv, jer može djelovati kao redefinicija savezništva, ali se uklapa u njegovu glavnu poruku: sigurnost se gradi i kroz sposobnost, ne samo kroz formalne garancije.
Ipak, Rasmussen ne izbacuje SAD iz jednadžbe.. NATO bi, kako kaže, ostao ključan, posebno zbog američkog nuklearnog „kišobrana“.. U toj logici, čak i ako Evropa preuzme veći dio konvencionalnog tereta, nuklearna dimenzija i dalje bi osiguravala dodatni sloj odvraćanja.. Spominje i mogućnost da bi američki general vjerovatno i dalje bio na čelu savezničke komande u Evropi, što sugeriše da njegova vizija nije prekid, nego preraspodjela uloga.
Za obične ljude, ovakvi prijedlozi mogu zvučati udaljeno od svakodnevice — ali sigurnosna arhitektura se na kraju prevodi u posljedice koje se osjete kroz cijene, dostupnost resursa i stabilnost regija.. Ako Evropa ozbiljnije organizuje odbranu, to obično znači veća ulaganja, promjene prioriteta i jasnije planove šta se radi u sedmicama, a ne u godinama.. Rasmussenov prijedlog zato nosi poruku da „vrijeme” postaje strateški resurs: što brže evropski dio sistema pokaže sposobnost, to je manji prostor za pritiske i kalkulacije protivnika.
Na kraju, njegova ideja o proširenju „Koalicije voljnih“ i jačanju francusko-britanskog vodstva više je od tehničkog prijedloga.. Ona je pokušaj da se izgradi sigurnosni most između sadašnjih institucija i scenarija u kojima američki angažman nije jednako pouzdan.. A ako se taj scenarij približi stvarnosti, tada će odluka o tome ko vodi, ko odlučuje i ko djeluje postati središnje pitanje evropske politike — daleko prije nego što bilo ko dođe do stanja „čekanja“.