Kristrún Sigmundsdóttir segir að spurningin í ágúst eigi að skýrast í þinginu. Hún hafnar hugmyndum um að ferlið feli óafturkræfa aðlögun og telur hægt að semja um sérlausnir fyrir Ísland.
Ræðuefni utanríkismála og framtíðarsamstarf Íslands við Evrópusambandið var í fókus á fundi utanríkismálanefndar í morgun. Þar kom fram að Kristrún vill ekki leggja sérstaklega þunga á breytingu á spurningunni sem þjóðaratkvæðagreiðslan í ágúst fjallar um.
Þingið ákveði spurninguna í ágúst
Kristrún benti á að þjóðaratkvæðagreiðslan í ágúst snúist um að kanna möguleika á að hefja aðildarviðræður, en ekki um óafturkræfa aðlögun eða aðild sjálfa.. Hún sagði einnig að fólk sem kjósi „já“ í ágúst sé ekki að skuldbinda sig til þess að fullu, heldur að hefja ferli þar sem sérlausnir yrðu ræddar.
„Ekki óafturkræft“ fyrr en seinni atkvæðagreiðsla
Kristrún sagði að lykilatriði væri að ná sátt um spurninguna sem lögð verði fyrir þjóðina og að hún væri meðvituð um skiptar skoðanir.. Hún sagðist þó ekki ætla að leggja sig fram um að spurningunni yrði breytt sérstaklega, heldur treysta þinginu til að ákveða nákvæmlega hvernig spurningin hljóti að vera.. Hún lagði jafnframt áherslu á að Evrópuréttur gildi ekki sjálfkrafa við „fyrra jáið“: ef þjóðin samþykki að hefja viðræður þá muni það fyrst leiða til afstöðu til aðildar og þá, við seinni atkvæðagreiðslu, komi ákvörðun um aðild.
Í máli hennar kom fram að framhaldið eftir fyrsta jáið snúist um hvort tilteknir þættir Evrópuréttar geti verið undanskildir en restin tekin upp.. Hún sagði að innganga í Evrópusambandið feli í sér þátttöku í samfélagi þjóða og að Ísland væri að uppfylla Evrópuréttinn í samræmi við það sem fólk vilji, en að áhyggjur af auðlindaákvæðum og öðrum viðkvæmum atriðum ætti að taka með í umræðu og reyna að leysa.
Opnar, gagnsæjar viðræður og sérlausnir
Þar kom fram að hún telur Ísland eina landið í EFTA þar sem þjóðin hafi aldrei fengið að sjá samning um hvað væri í boði áður en tekin yrði ákvörðun.. Hún tók fram að í fyrra hafi ríkisstjórn ekki endilega verið að setja fram loka niðurstöðu heldur væri verið að kanna möguleika með skýru umboði þjóðar.
Á fundinum var einnig dregin upp mynd af því hvað Ísland gæti fengið út úr Evrópusambandinu umfram EES-samninginn.. Pawel Bartoszek spurði hvað sé ólíkt sem kæmi ekki þegar Íslendingar eru þegar í EES.. Kristrún lagði áherslu á mynt- og efnahagssamstarf sem stærstan hluta, aukinn stuðning í gjaldmiðlamálum og fulla fríverslun fyrir sjávarafurðir.. Hún nefndi einnig að Ísland sé í NATO en að það verji ekki fyrir viðskiptahindrunum eða einhliða tollum, og að hluti af „vernd“ felist í því að vera hluti af stærra bandalagi.
Efnahagsleg óvissa og áhrif á heimili og fyrirtæki
Kristrún svaraði að óháð því hvort Ísland gangi í Evrópusambandið sé mikilvægt að búa við góð skilyrði, en hún benti á að erfitt sé að halda úti mörgum fyrirtækjum á litlum markaði.. Hún sagði að breytingin gæti til dæmis verið aðkoma smásölufyrirtækja í tryggingum eða bankaþjónustu sem gefi ytra aðhald—og tengdi það við aðgengi að stærri markaði og minna flökti í kjölfar meiri trúverðugleika.
Í máli hennar kom einnig fram gagnrýni á skort á fyrirsjáanleika í íslensku krónunni. Hún sagði ekki að Seðlabankinn standi sig illa, heldur að fólk viti ekki hvort hægt sé að treysta henni og að það dragi úr vilja erlendra fjárfesta og hindri stækkun íslenskra fyrirtækja í alþjóðlegu samhengi.
Þá var spurningin einnig sett í samhengi við fyrri inngöngu í EES og hvernig markaðir opnast á sínum tíma. Hún taldi að ef Ísland færi inn í Evrópusambandið myndu breytingar koma fram smám saman, ekki á einni nóttu, og að þjóðaratkvæðagreiðslan í ágúst væri einungis upphaf ferlis.
Aðkoma Íslands, sérstaða og viðkvæm verkefni framundan
Kristrún svaraði að þetta væri ekki allsherjarlausn á allt sem miður fer innanlands, en að ferlið gæfi áhugaverð tækifæri.. Hún sagði tímann vera góður núna og lýsti þeirri trú að Ísland myndi mæta hlustun á sínum eigin forsendum.. Hún sagði einnig að Ísland hafi aðlagað sig vel frá 1993 í EES-samhengi og benti á að litlar þjóðir geti þó beitt sér, nefndi Ungverjaland og bar saman við að óskað væri eftir undanþágum.
Samhliða því kom fram að bændur og landbúnaður séu líklega eitt viðkvæmasta svið.. Elín Íris Fanndal bar fram áhyggjur af stöðu bænda og fjárfestingum í greininni, og Kristrún sagði að þar ríkti óvissa vegna ræktunarskilyrða, verðlags og vaxta.. Hún sagði bú á Íslandi vera skuldsett og minna nýliðun en á sama tíma taldi hún að efnahagur stöðugri væri bændum til góðs.. Hún sagði jafnframt að í samningsviðræðum yrði reynt að tryggja að íslenskur landbúnaður fái að halda sér og að kannað yrði hvaða sérlausnir næðu til greinarinnar, þar sem Evrópusambandið horfir einnig á landbúnað sem menningarlegt fyrirbæri.
Kristrún var einnig spurð út í samtöl sem hún hafði nefnt, þar á meðal við formenn og æðstu leiðtoga.. Hún sagði að ekki allt sé skrifað niður og að stundum fari samskipti fram í formi óformlegra samtala, en í hennar skilaboðum sé alltaf áhersla á að missa ekki auðlindir Íslands.. Í því samhengi sagðist hún hafa fundað, meðal annars, með forseta framkvæmdastjórnarinnar.
Að lokum kom fram ótti sumra um að viðræður gætu leitt til aðlögunar sem þjóðin hefði ekki samþykkt.. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson bar fram gagnrýni á aðferðir síðustu viðræðna og spurði hvort byrja ætti upp á nýtt eða halda áfram þar sem frá var horfið.. Kristrún svaraði að samningsmarkmið væru skýr og að ekki skipti öllu máli hvar viðræðum hafi lokið, svo lengi sem markmiðum sé haldið að og unnið sé á forsendum Íslands.
Þegar fundinum lauk sagði Kristrún ítrekað að hún vilji bæði spyrja þjóðina á réttum tíma og reyna að fá góðan samning.. Hún lagði áherslu á að ef þjóðin segði já í ágúst væri það til að kanna möguleika—en að hún muni ekki leggja samning fyrir þjóðina í annarri atkvæðagreiðslu ef hann tryggir ekki hagsmuni Íslands til lengri tíma.