Ndërsa Gjykata në Prishtinë shpalli vendimin e parë për sulmin në Banjskë, në Beograd ende mungon aktakuza ndaj organizatorit Millan Radoiçiq. Çfarë po mban hetimet pezull?
Banjska rikthehet në qendër të vëmendjes me një hap të ri në Prishtinë, por pa një përgjigje të qartë në Beograd.
Vendimi i shkallës së parë në Gjykatën Themelore në Prishtinë për tre të akuzuar për sulmin e armatosur në Banjskë vjen në një moment kur pyetja “pse po zgjat” sërish lidhet me aktakuzë për Banjskën dhe me fatin e organizatorit, Millan Radoiçiq, i cili raportohet se po ndodhet në Beograd.
Në Prishtinë, sot janë shpallur vendimet për tre persona që ishin arrestuar në Kosovë: Vlladimir Tolliq, Bllagoje Spasojeviq dhe Dushan Maksimoviq.. Ata i kanë mohuar akuzat dhe kanë deklaruar se nuk kishin qëllim të vrisnin.. Në anën tjetër, figura që autoritetet e Kosovës e lidhin drejtpërdrejt me organizimin e sulmit—Radoiçiq—ende nuk ka aktakuzë të ngritur në Serbi, edhe pse ngjarja është e vitit 2023 dhe nga incidenti kanë kaluar gati tre vjet.
Gjykata e Lartë në Beograd, sipas informacioneve që qarkullojnë, ka konfirmuar se Radoiçiqit i është ndaluar ende të largohet nga vendi i banimit dhe se ai është i detyruar të paraqitet në polici.. Së bashku me këtë, mbetet boshllëku institucional: Zyra e Prokurorit nuk ka dhënë përgjigje për aktakuzën, ndërsa prokuroria raportohet se është duke “verifikuar dëshminë” e të dyshuarit.. Për qytetarët, kjo përkthehet në një pritje të zgjatur, ku drejtësia duket se ecën me ritme të ndryshme në dy anët e një linje politike që tashmë është shumë e kontestuar.
Për Dushan Janjiqin, nga Forumi për Marrëdhënie Etnike në Beograd, nuk ka pritshmëri reale që të ngritet aktakuzë.. Arsyetimi i tij është se një proces i tillë do të “diskreditonte” figurat dhe institucionet kryesore në Serbi, duke përmendur presidentin, ushtrinë, policinë dhe politikën, si dhe partinë në pushtet.. Në këtë lexim, mosveprimi nuk është thjesht zvarritje burokratike, por pjesë e një llogarie politike që e ruan status quo-në dhe shmang konfrontimin e drejtpërdrejtë me pretendimet ndërkombëtare.
Ndërkohë, në Kosovë, vendimi i sotëm thekson se drejtësia po përparon—të paktën për ata që janë arrestuar dhe janë në juridiksionin kosovar.. Janjiq e quan qëndrimin e Serbisë “farsë” me ndalimin dhe rrëfimin publik të Radoiçiqit, duke thënë se, në fund, përgjegjësia u mbyll vetëm te akuzat për trafikim armësh.. Kjo gjuhë e ashpër tregon edhe një gjendje të brendshme: sa më i zgjatur të jetë procesi te pala tjetër, aq më i thellë bëhet hendeku mes narrativave—dhe aq më e vështirë bëhet të shndërrohet rasti në një çështje të qartë penale, jo në betejë mes vlerësimeve politike.
Kthesa e parë në këtë histori ndodhi menjëherë pas sulmit të 24 shtatorit 2023, kur një polic i Kosovës u vra dhe tre të tjerë u plagosën.. Më pas pati përleshje të armatosura ku u vranë edhe tre sulmues me nacionalitet serb.. Në disa incizime të publikuara nga autoritetet kosovare shfaqen persona të armatosur, mes tyre edhe Radoiçiq, me uniforma ushtarake kamuflazhi.. Por kur vjen puna te ndjekja penale në Serbi, ky material dhe ky kuadër faktesh duket se nuk mjaftojnë, ose nuk përdoren, për të sjellë një aktakuzë.
Ka edhe një element tjetër që e bën rastin më të ndërlikuar: përballë Banjskës, në qendër është edhe çështja e vrasjes së Oliver Ivanoviqit në vitin 2018.. Në Kosovë, gjatë vitit 2024 u dënuan katër persona për përfshirje në këtë vrasje, ndërsa autorët dhe porositësit nuk janë zbuluar.. Prokuroria e Kosovës e ka lidhur këtë rast me Radoiçiqin dhe partnerin e tij të biznesit, Zvonko Vesellinoviq.. Në Serbi, megjithatë, procesi për vrasjen e Ivanoviqit vazhdon si hetim paraprak.. Janjiq thotë se arsyeja e mungesës së veprimeve mund të jetë edhe frika se gjykimi për Banjskën do të hapte zinxhirë të tjerë rastesh—pra, një lloj efekti domino që do të sillte detaje të reja për ngjarje të tjera të rënda.
Për më tepër, dialogu mes dy shteteve për normalizim duket se pengohet nga ky realitet juridik.. EU-ja, SHBA-ja dhe NATO-ja i kanë rikujtuar Serbisë premtimet për ndjekje penale, ndërsa nga BE-ja sulmi i Banjskës cilësohet si përshkallëzimi më serioz i viteve të fundit.. Përtej deklaratave, ka mbetur edhe një tjetër bllokim praktik: prokuroria në Beograd ka kërkuar informacione nga Kosova përmes EULEX-it, por Prishtina ka refuzuar.. Në këtë skemë, Serbisë thuhet se i janë përcjellë kërkesat, por pa përgjigje, duke e lënë rastin sërish në “hetime të veçanta” dhe jo në një zinxhir të unifikuar prove.
Në fund të kësaj pjese, vëmendja kthehet te ajo që nënkupton mosheqja e pezullit për drejtësinë: kur aktakuza mungon, hapen hapësira për kundërshtime të pafundme publike dhe zbehje të besimit në institucione.. Në Kosovë, vendimi i sotëm për tre të akuzuar tregon se procesi mund të ecë, por për familjet e viktimave dhe për qytetarët që presin përgjegjësi, mungesa e aktakuzës në Beograd e mban plagën të hapur.. Ndërkohë, vetë Radoiçiq raportohet se është tërhequr nga jeta publike dhe politike, ndërsa çështja juridike mbetet e pazgjidhur në formën që kërkon një standard i plotë penalisht.