Avropada kritik obyektlərə dron hücumları üçün hazırlıq yoxdur — Misryoum

Kritik infrastruktur obyektlərinin dron hücumlarına qarşı müdafiəsi hələ milli səviyyədə tam qurulmayıb. Ekspertlər çoxqatlı sistemin — erkən aşkarlama və zərərsizləşdirmənin vacib olduğunu vurğulayır.

Avropada kritik infrastruktur obyektlərinə qarşı dron hücumları riskinin artdığı bir vaxtda müdafiənin səviyyəsi sual altındadır.

Misryoum-un məlumatına görə, dron sahəsində ixtisaslaşmış “Drone Major Group” şirkətinin baş direktoru Robert Garbett Avropa ölkələrinin bu təhlükəyə hazır olmadığını deyib.. Onun fikrincə, hava limanları, qaz anbarları və elektrik stansiyaları kimi hədəflərin dronlardan qorunması sahəsində indiyədək məsuliyyətin çox hissəsinin özəl operatorların üzərinə buraxılması düzgün yanaşma deyil.. Ekspert bu cür risklərin idarə olunmasının dövlətin tapşırığı olmalı olduğunu vurğulayır.

Qarşıdurma nöqtəsi aydındır: dronlar ucuzlaşdıqca və idarəetmə texnologiyaları daha əlçatan olanda kritik obyektlər daha həssas olur.. Amma həmin həssaslığı kompensasiya edən mexanizmlər, yəni koordinasiyalı təhlükəsizlik planları, aşkarlama və neytrallaşdırma imkanları hər ölkədə eyni dərəcədə formalaşmır.. Garbettin vurğuladığı “zəif hazırlıq” iddiası məhz bu boşluğu nəzərdə tutur.

Müzakirə edilən riskin miqyası da diqqət çəkir.. Məlumata görə, Almaniya üzərində 2025-ci ildə təxminən 1000 şübhəli dron qeydə alınıb.. Böyük Britaniya isə hərbi obyektlər yaxınlığında 250 dron hadisəsi ilə bağlı məlumat verib.. Bu rəqəmlər təkcə statistika deyil: kritik ərazilərdə dronların görünməsi təhlükəsizlik zəncirinin hər halqasında ehtiyatlılıq tələb edir.

Ekspertlərin yanaşmasına görə, dronlara qarşı müdafiə tək bir tədbirlə həll edilə bilməz.. Çoxqatlı sistem ideyası məhz burada gündəmə gəlir.. Belə yanaşmada erkən aşkarlama, izləmə və təhlükənin zərərsizləşdirilməsi mərhələləri bir-birini tamamlamalıdır.. Yəni dronu əvvəl görmək, sonra onun marşrutunu izləmək, daha sonda isə risk yaradan obyektin zərərsizləşdirilməsi üçün uyğun qərar və texniki imkanlar işə düşməlidir.

Bu məsələ insan təsiri baxımından da ciddi yük daşıyır.. Məsələn, hava limanında dron təhlükəsi təkcə texniki narahatlıq yaratmır: uçuşların planı, sərnişin axını, təhlükəsizlik əməkdaşlarının əməliyyat tempi və yükdaşımaların ritmi bir anda dəyişə bilər.. Elektrik stansiyalarında isə riskin nəticəsi daha geniş olur — enerji təchizatındakı hər hansı fasilə iqtisadiyyata və gündəlik həyata sürətlə sirayət edə bilər.. Qaz anbarlarında vəziyyət isə daha həssasdır, çünki təhlükəsizlik tələbləri daha sərtdir.

# Müdafiə məsuliyyəti kimdə olmalıdır?

Garbettin fikrincə, bu tip təhlükəsizliyin təşkili milli səviyyədə aparılmalı, ayrı-ayrı dövlətlər məsuliyyəti üzərinə götürməlidir.. Burada sadə bir sual yaranır: kritik infrastrukturun qorunması yalnız müqavilə və operator öhdəlikləri ilə idarə oluna bilərmi, yoxsa dövlətin koordinasiyası olmadan risk tam nəzarətə keçmir?. Ekspertin “özəl operatorlara buraxmaq ciddi səhvdir” ifadəsi həmin sualın cavabı kimi təqdim olunur.

Bu yanaşma həm də resursların səmərəli istifadəsi ilə bağlıdır.. Dövlət səviyyəsində koordinasiya olanda məlumat mübadiləsi, fövqəladə hallara reaksiya, hədəflərin prioritetləşdirilməsi və müdafiə sistemlərinin standartlaşdırılması daha real olur.. Əks halda, eyni tip təhlükə müxtəlif obyektlərdə fərqli qaydalarla idarə edilə bilər və bu da boşluqlar yarada bilər.

# Niyə “çoxqatlı” yanaşma vacibdir?

Dronlar müxtəlif ölçüdə, fərqli sürətdə və fərqli idarəetmə rejimləri ilə çıxış edə bilər.. Tək bir cihaz və ya tək bir mərhələ ilə bunu tam əhatə etmək çətindir.. Buna görə də çoxqatlı müdafiə modeli daha məntiqli görünür: erkən aşkarlama sistemləri obyektin yaxınlığında risk yaranmazdan əvvəl siqnal verə, izləmə mərhələsi vəziyyəti dəqiqləşdirə, zərərsizləşdirmə isə konkret təhlükə yaradan obyektə yönəlmiş addım kimi tətbiq oluna bilər.

# Hazırlığın zəifliyi gələcək riskləri artırır

Avropada dron təhlükəsinə qarşı zəif hazırlığın mövcudluğu, Misryoum-un diqqətə çatdırdığı məsələyə çevrilir: bu boşluqlar yaxın illərdə təhdidlərin daha çox yayılması ilə daha ciddi nəticələrə gətirib çıxara bilər.. Əgər hava limanları, enerji və qaz infrastrukturunun qorunması üçün milli səviyyədə vahid planlar, koordinasiya və texniki imkanlar sürətlə yenilənməsə, risk həm təhlükəsizlik, həm də iqtisadi sabitlik baxımından artacaq.. Qarşıdakı dövrdə ən vacib sual budur: Avropa ölkələri bu hazırlığı yalnız sənədlərdə yox, real əməliyyat mexanizmlərində necə tez quracaq?