Na 10. maj obilježeni su brojni prelomni događaji: od sukoba u Osmanskom carstvu i spaljivanja moštiju, do svjetskih ratova i kasnijih tragedija.
Danas je nedjelja, 10.. maj, 130.. dan 2026.. godine.. Do kraja godine ima 235 dana.. 1559.. – Sinovi ostarjelog turskog sultana Sulejmana Drugog poveli bitku za otomanski prijesto, u mjestu Konja u Maloj Aziji.. Vojska Selima – koji je 1566.. postao sultan Selim Drugi potukla je snage Bajazita, primoravši ga da s pristalicama pobjegne u Persiju, gdje je kasnije ubijen.. 1594.. – Mošti oca srpske državotvornosti i prvog srpskog arhiepiskopa Svetog Save Turci spalili na
Vračaru u Beogradu.. Spaljivanju moštiju Svetog Save, 359 godina poslije njegove smrti, prethodio je ustanak Srba u Banatu pod episkopom banatskim Svetim Teodorom Vršačkim, u kojem su ustanici nosili ikone Svetog Save.. Turski sultan Muhamed Treći naredio je Sinan-paši da po svaku cijenu uguši pobune Srba, a ovaj je, znajući da do groba Svetog Save u manastiru Mileševa hodočaste čak i muhamedanci, pa se potom vraćaju vjeri predaka, naredio da se prenesu mošti u Beograd
i spalio ih.. U narodu je tada nastala pjesma: “Na Vračaru Sinan viče: / gori, gori, svešteniče; / to si od nas zaslužio / što si raju prosvetio”.. 1760.. – Rođen francuski oficir Klod Žozef Ruže de Lil koji je 1792.. napisao riječi i melodiju francuske himne.. Pjesmu, komponovanu kao marš, prema narudžbini gradonačelnika Strazbura, oduševljeno su pjevali vojnici Francuske revolucije na maršu iz Marseja u Pariz, pa je nazvana “Marseljeza”.. 1774.. – Umro francuski
kralj Luj Petnaesti, koji je naslijedio prijesto kao petogodišnjak 1715, poslije smrti pradjeda Luja Četrnaestog.. Bio je poznat kao rasipnik i od njega potiču riječi: “Poslije mene potop”.. Vodio je neuspješan rat za austrijsko nasljeđe i Sedmogodišnji rat, poslije kojeg je Francuska morala da Velikoj Britaniji prepusti Kanadu.. Ukinuo je jezuitski romokatolički red i konfiskovao im imovinu.. 1844.. – Popečiteljstvo prosveštenija Srbije naložilo svim okružnim načelstvima da se staraju o sakupljanju starina.. Taj datum je
uzet kao dan osnivanja Narodnog muzeja u Beogradu, a akt o osnivanju jedne od najznačajnijih nacionalnih ustanova kulture, na inicijativu srpskog pisca Jovana Sterije Popovića, tada načelnika Popečiteljstva prosveštenija, potpisan je 4.. septembra 1844.. 1849.. – Umro japanski slikar Kacušika Hokusaj, glavni predstavnik realizma u japanskom slikarstvu.. Slikao je scene iz svakodnevnog života i predjele, uključujući čuveni ciklus “Trideset pogleda na Fudžijamu”.. 1865.. – Predsjednika Konfederacije otcijepljenih južnih država SAD Džefersona Dejvisa, u američkom građanskom
ratu, zarobile trupe Sjevera.. 1871.. – Mirovnim ugovorom u Frankfurtu poražena Francuska poslije prusko-francuskog rata primorana da preda Nijemcima pokrajine Alzas i Lorenu i da plati visoku ratnu odštetu.. 1881.. – Krunisan rumunski kralj njemačkog porijekla Karol Prvi Hoencolern, prvi kralj Rumunije.. 1894.. – Rođen američki kompozitor ruskog porijekla Dimitri Tjomkin, izuzetan autor filmske muzike, dobitnik više nagrada “Oskar”.. Filmovi: “Gospodin Smit ide u Vašington”, “Samo anđeli imaju krila”, “Senka sumnje”, “Dvoboj na suncu”, “Nazovi
M radi ubistva”, “Div”, “Starac i more”, “Rio Bravo”, “Tačno u podne”, “Čajkovski”.. 1899.. – Rođen američki filmski glumac i igrač Frederik Austerlic, poznat kao Fred Aster, jedan od najvećih holivudskih zabavljača, koji je u igračkoj tehnici spojio klasicizam s početka 20.. vijeka s modernim shvatanjem plesa.. Filmovi: “Roberta”, “Vesela raspuštenica”, “Vrijeme svinga”, “Cilinder”, “Brodvejska melodija”, “Nikad nećeš postati bogat”, “Uskršnja parada”, “Smiješno lice”, “Na plaži”, “Diži zavjesu”.. 1904.. – Umro engleski novinar i istraživač
Henri Morton Stenli, koji se proslavio 1871.. “spašavanjem” škotskog istraživača Dejvida Livingstona, za koga se vjerovalo da se izgubio u Africi.. Potom je putovao u Afriku više puta do 1889.. i otkrio je Albertovo, Edvardovo i Leopoldovo jezero, planinski masiv Ruvenzori i ispitao veliki dio bazena rijeke Kongo.. 1923.. – Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca i Kraljevina Grčke sklopile konvenciju o osnivanju “slobodne zone u Solunu”, koja je Jugoslaviji predata na upotrebu 6.. marta 1925..
na period od 50 godina.. Zona obuhvata 94.000 kvadratnih metara, na kojoj je Jugoslavija dobila isljučivo pravo upotrebe i carinsku upravu, ali ne i policijsku, jer je područje ostalo pod grčkim suverenitetom.. Novi aranžman SFRJ i Grčke o tranzitu jugoslovenske robe preko slobodne zone luke u Solunu potpisan je 3.. februara 1975.. u Atini, s važnošću od deset godina, poslije čega se automatski produžava svakih pet godina.. 1933.. – Nacisti su u centru Berlina priredili
prvo masovno spaljivanje knjiga, bacivši na lomaču više od 25.000 primjeraka djela Karla Marksa, Sigmunda Frojda, Bertolta Brehta, Alberta Ajnštajna i ostalih jevrejskih, njemačkih i komunističkih autora, koje su pristalice Adolfa Hitlera označile kao “dekadentne”.. 1940.. – Nacistička Njemačka u Drugom svjetskom ratu bez objave rata napala Holandiju, Belgiju i Luksemburg, a Velika Britanija je poslije nacističke invazije na Dansku zaposjela bivšu dansku koloniju Island.. 1940.. – Poslije ostavke Nevila Čemberlena pristalice politike popuštanja Adolfu
Hitleru i potpisnika kapitulantskog “Minhenskog sporazuma” 1938, kojim je Čehoslovačka natjerana da NJemačkoj ustupi Sudetsku oblast, britanski premijer postao Vinston Čerčil, koji je potom proveo naciju kroz Drugi svjetski rat.. 1941.. – Rudolf Hes, zamjenik njemačkog nacističkog vođe Adolfa Hitlera, spustio se padobranom u Škotsku, namjeravajući da kod britanske vlade izdejstvuje separatan mir s NJemačkom.. NJegov prijedlog nije prihvaćen i Hes je kraj Drugog svjetskog rata dočekao kao zarobljenik u Velikoj Britaniji.. Na suđenju u
Nirnbergu 1946.. za ratne zločine osuđen na doživotnu robiju.. 1967.. – Američko vazduhoplovstvo prvi put u Vijetnamskom ratu bombardovalo luku Hajfong u Sjevernom Vijetnamu.. 1977.. – Umrla američka filmska glumica Džoan Kraford, jedna od najvećih holivudskih zvijezda tridesetih godina 20.. vijeka.. Filmovi: “Mildred Pirs”, “Lice jedne žene”, “Humoreska”, “Prokletnici ne plaču”, “Strah”, “NJežna pjesma”, “Demonska žena”, “Šta se dogodilo Bebi DŽejn.” 1979.. – Umrla srpska filmska glumica Italina – Ida Kravanja, poznata kao Ita Rina,
poslije udaje Tamara Đorđević, najpoznatija filmska glumica u Jugoslaviji između dva svjetska rata, prva naša glumica koja je ušla u svjetsku enciklopediju filma.. Prije Drugog svjetskog rata igrala je niz glavnih uloga u filmovima njemačke i češke produkcije, a poslije rata epizodne uloge u nekoliko domaćih filmova.. Filmovi: “Erotikon”, “Galgentoni”, “Fantom Durmitora”, “A život teče dalje”.. 1981.. – Socijalista Fransoa Miteran u drugoj rundi predsjedničkih izbora u Francuskoj pobijedio dotadašnjeg šefa države Valerija Žiskara D’
Estena, čime je ljevica u toj zemlji došla na vlast poslije tri decenije.. 1988.. – SAD stavile veto na rezoluciju Savjeta bezbjednosti UN, kojom je Izrael osuđen zbog invazije na jug Libana.. 1993.. – Više od 200 tajlandskih radnika poginulo u požaru koji je zahvatio fabriku igračaka u provinciji Nakon Patom.. 1994.. – Nelson Mendela inaugurisan za predsjednika Južne Afrike.. 1994.. – Italijanski medijski magnat Silvio Berluskoni preuzeo dužnost premijera Italije na čelu koalicione vlade
u kojoj su – prvi put poslije Drugog svjetskog rata – bili i neofašisti.. 1995.. – Najmanje 100 ljudi poginulo kada se lift, koji je prevozio rudare u jednom rudniku zlata u blizini Orknija u Južnoj Africi, iznenada otkačio i stropoštao na dno rudnika.. 1997.. – U zemljotresu u istočnom Iranu poginulo najmanje 1.560 ljudi.. 2015.. – U dvodnevnom sukobu /9.. i 10.. maj/ grupe terorista, uglavnom sa Kosova, sa pripadnicima makedonske policije u naselju
Divo, u Kumanovu, ubijeno je osam policajaca, 37 je povrijeđeno, a pronađena su tijela 14 napadača.
10. maj historija, Osmansko carstvo, Sveti Sava, Marseljeza, Narodni muzej Beograd, Drugi svjetski rat