តំណាងអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់ ប៉ះសម្តីគ្នាយ៉ាងខ្លាំងនៅសន្និសីទនុយក្លេអ៊ែរ អង្គការសហប្រជាជាតិ

សន្និសីទត្រួតពិនិត្យសន្ធិសញ្ញា NPT នៅ UN ទាញឲ្យអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់ផ្ទុះការតវ៉ា ជុំវិញការជ្រើសរើសអ៊ីរ៉ង់ជាអនុប្រធាន និងការចោទប្រកាន់ពីកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរ។

តំណាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់បានប៉ះទង្គិចពាក្យសម្តីយ៉ាងខ្លាំងនៅសន្និសីទនុយក្លេអ៊ែររបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលត្រូវបានរៀបចំឡើងដើម្បីត្រួតពិនិត្យការអនុវត្តសន្ធិសញ្ញាមិនរីកសាយភាយអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ (NPT)។ ការខ្វែងគំនិតនេះមិនមែនជារឿងថ្មីប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែបានលាតត្រដាងថា ភាគីទាំងពីរនៅតែមើលឃើញការគំរាមកំហែងក្នុងមុំផ្ទុយគ្នា។

នៅក្នុងក្របខណ្ឌវេទិកា UN កាលពីថ្ងៃចន្ទ ទីភ្នាក់ងារសម្រាប់ការពិភាក្សា និងដាក់របៀបវារៈនៃសន្និសីទលើកទី១១នេះបានចាប់ផ្តើមនៅទីក្រុងញូវយ៉ក។ បើតាមការលើកឡើង សន្និសីទនេះមានគោលបំណងតាមដានការប្ដេជ្ញាចិត្តដែលប្រទេសជាសមាជិកធ្លាប់បានចុះហត្ថលេខាលើ NPT តាំងពីឆ្នាំ ១៩៧០ មក។ នៅក្នុងសកម្មភាពរបស់សន្និសីទ ក្រុមប្រទេសផ្សេងៗបានស្នើឈ្មោះអនុប្រធានចំនួន ៣៤ រូប និងបង្ហាញការខ្វែងគំនិតលើការដឹកនាំឲ្យត្រូវតាមសមតុល្យនយោបាយផង និងសេចក្តីជឿទុកចិត្តផង។

បញ្ហាដែលធ្វើឲ្យបន្ទុះពាក្យសម្តីកាន់តែខ្លាំង គឺការជ្រើសរើសប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ឲ្យធ្វើជាអនុប្រធានមួយក្នុងចំណោមអនុប្រធានច្រើនរូប។ ក្នុងពេលសន្និសីទ អ្នកដឹកនាំសម័យប្រជុំ លោក Do Hung Viet ឯកអគ្គរដ្ឋទូតវៀតណាមប្រចាំ UN បានលើកឡើងថា អ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានជ្រើសរើសដោយ «ក្រុមប្រទេសមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ និងរដ្ឋដទៃទៀត»។ ការលើកឡើងនេះបង្ហាញថា ទម្រង់នៃការជ្រើសរើស មិនត្រឹមតែជាបញ្ហាផ្លូវការប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែមានទិដ្ឋភាពនៃការចែករំលែកតំណែងក្នុងក្រុមប្រទេសផងដែរ។

ទោះយ៉ាងណា លោក Christopher Yeaw ជំនួយការ​លេខាធិការនៃការិយាល័យត្រួតពិនិត្យអាវុធ និងការមិនរីកសាយភាយអាវុធរបស់អាមេរិក បានឆ្លើយតបយ៉ាងតឹងរ៉ឹង ដោយចាត់ទុកថា ការជ្រើសរើសអ៊ីរ៉ង់គឺជា «ការប្រមាថ» មួយចំពោះសន្ធិសញ្ញា NPT។ លោកអះអាងថា អ៊ីរ៉ង់បានបង្ហាញជាយូរមកហើយនូវការមើលងាយចំពោះការប្ដេជ្ញាចិត្តមិនរីកសាយភាយអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ហើយថែមទាំងបានបដិសេធមិនព្រមសហការជាមួយទីភ្នាក់ងារត្រួតពិនិត្យនុយក្លេអ៊ែររបស់ UN ដើម្បីដោះស្រាយមន្ទិលសង្ស័យជុំវិញកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់ខ្លួន។

ការរឹតបន្តឹងនៃការចោទប្រកាន់នេះត្រូវបានពង្រឹងដោយទម្រង់នៃការប្រើប្រាស់ពាក្យសម្តីខ្លាំងៗ។ លោក Yeaw បានហៅការជ្រើសរើសអ៊ីរ៉ង់ជាអនុប្រធានថាជា «រឿងដែលហួសពីការខ្មាសអៀន និងជាភាពអាម៉ាស់មួយដល់ភាពជឿជាក់នៃសន្និសីទនេះ»។ សម្លេងបែបនេះបង្ហាញថា សម្រាប់អាមេរិក ប្រធានបទ «ភាពជឿជាក់» មិនមែនជាពាក្យអក្សរនិយមទេ ប៉ុន្តែជាចំណុចស្នូលដែលពាក់ព័ន្ធដល់ការទុកចិត្តលើប្រព័ន្ធត្រួតពិនិត្យ និងភាពស្មើគ្នារវាងប្រទេសសមាជិក។

ផ្ទុយទៅវិញ លោក Reza Najafi ឯកអគ្គរដ្ឋទូតទីក្រុងតេហេរ៉ង់ប្រចាំ IAEA បានច្រានចោលសេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់អាមេរិក ដោយបញ្ជាក់ថា វាគ្មានមូលដ្ឋាន និងត្រូវបានរៀបចំឡើងក្នុងគោលបំណងនយោបាយ។ លោកថ្លែងថា វាមិនអាចទទួលយកបានឡើយ ដែលអាមេរិក ដែលធ្លាប់ប្រើប្រាស់អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ និងនៅតែបន្តពង្រីក និងធ្វើទំនើបកម្មឃ្លាំងអាវុធនុយក្លេអ៊ែររបស់ខ្លួន បែរជាព្យាយាមតាំងខ្លួនជាអាជ្ញាកណ្ដាលក្នុងការវិនិច្ឆ័យលើការអនុវត្តតាមសន្ធិសញ្ញា។ ការឆ្លើយតបនេះបង្ហាញពីការប្រកែកតាមទស្សនៈ «សិទ្ធិ និងភាពត្រឹមត្រូវ» មិនមែនតែការប្រកែកលើការអនុវត្តបច្ចេកទេសទេ។

បរិបទជម្លោះនុយក្លេអ៊ែរនេះត្រូវបានលើកថាជាចំណុចកណ្តាលនៃសង្គ្រាមរយៈពេលពីរខែរវាងអ៊ីរ៉ង់ អាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល។ នៅក្នុងសេចក្តីថ្លែងបន្ត ក្រុមអ្នកដឹកនាំអាមេរិកបានព្យាយាមដាក់ចំណុចសំខាន់លើការធានាថា អ៊ីរ៉ង់មិនអាចមានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរបាន។ សំណុំរឿងជុំវិញការចម្រាញ់អ៊ុយរ៉ាញ៉ូម ក៏បានក្លាយជាចំណុចស្នូលមួយទៀត ព្រោះអ៊ីរ៉ង់អះអាងថា វាធ្វើសម្រាប់គោលបំណងសន្តិវិធីប៉ុណ្ណោះ ខណៈពួកលោកខាងលិចលើកឡើងថា អាចត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីផលិតអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ។ នៅចំណុចនេះ លោកអ៊ីរ៉ង់បន្តប្រកាន់ថា ខ្លួនមិនស្វែងរកការបង្កើតអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ។

ចំពោះការវាយតម្លៃឯករាជ្យ ក៏មានការលើកឡើងថា IAEA និងសហគមន៍ចារកម្មអាមេរិកបានវាយតម្លៃដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ដោយអះអាងថា អ៊ីរ៉ង់ធ្លាប់មានកម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍អាវុធនុយក្លេអ៊ែរមួយ ដែលត្រូវបានបិទឈប់ដំណើរការកាលពីឆ្នាំ ២០០៣។ ទោះជាការសន្និដ្ឋានបែបនេះក៏ជាបញ្ហាបច្ចេកទេស និងការស្រាវជ្រាវដ៏រសើប ប៉ុន្តែវាក៏ជះឥទ្ធិពលដល់ការជឿទុកចិត្តនយោបាយក្នុង UN ដែរ ព្រោះប្រទេសនីមួយៗអាចយល់ថា ការគ្រប់គ្រង និងការត្រួតពិនិត្យត្រូវដើរលើសិទ្ធិ និងកាតព្វកិច្ចដូចគ្នា។

# សន្និសីទ NPT និង “ភាពជឿជាក់” ជារឿងដែលភាគីទាំងពីរប៉ះពាល់បំផុត

# អ៊ីរ៉ង់ឆ្លើយតប ដោយផ្តោតលើសិទ្ធិ និងតួនាទីរបស់អាមេរិក

# អ្វីដែលអាចកើតឡើងបន្ទាប់ និងមូលហេតុដែលរឿងនេះមិនអាចក្លាយជារឿងតែ “ពាក្យសម្តី”

ខណៈសន្និសីទកំពុងបន្តដំណើរការ ការប៉ះទង្គិចពាក្យសម្តីរវាងតំណាងអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់អាចនឹងធ្វើឲ្យបរិយាកាសពិភាក្សាកាន់តែតានតឹង។ បើគ្មានសញ្ញានៃការសម្របសម្រួល ឬយន្តការត្រួតពិនិត្យដែលភាគីទាំងពីរយល់ថាស្មើគ្នា នោះ NPT មិនត្រឹមតែជាសន្ធិសញ្ញាបច្ចេកទេសប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាវេទិកាសម្រាប់ការប្រកួតប្រជែងនយោបាយ ដែលតាមដានថាតើអនាគតនៃការគ្រប់គ្រងហានិភ័យនុយក្លេអ៊ែរនឹងដើរទៅមុខដោយភាពជឿជាក់ប៉ុណ្ណា៕