Ішкі істер органдары Астанада референдум учаскесінде Азаттық тілшісін үш сағат ұстау заң бұзушылыққа жатпайтынын мәлімдеді. Қызметтік тексеріс қорытындысы жарияланды.
Астанада референдум күні Азаттық тілшісі Жолдас Өрісбайды учасседен алып кету оқиғасы қоғамда даулы пікір тудырды. Ішкі істер органдары бұл әрекет азаматтардың құқықтарын бұзбағанын айтады.
Ішкі істер министрлігінің Астана қаласы Алматы аудандық полиция басқармасы Азаттықтың шағымына берген жауабында, полиция қызметкерлері қызметтік міндеттерін асыра пайдаланбағанын мәлімдеді.. 2026 жылғы 15 наурызда, Қазақстанда жаңа Конституцияны қабылдау бойынша референдум өткен күні, полиция Астанадағы Оқушылар сарайында орналасқан референдум учаскесінен Азаттық тілшісін алып кеткен.
Жолдас Өрісбай полиция бөлімінде үш сағат ұсталғаны айтылады.. Редакция тапсырмасымен хабар таратуға барған журналист полиция қызметкерлері ұстаудың нақты себептерін түсіндірмегенін, сондай-ақ адвокатқа немесе редакцияға хабарласуға мүмкіндік берілмегенін атап өтеді.. Оқиға барысында тағы үш адам ұсталғаны көрсетіледі: олардың екеуі — Сәния Тойкен және Informburo басылымының тілшісі.
Осы уақытта президент Қасым-Жомарт Тоқаев Оқушылар сарайына келіп, №51 учаскеде дауыс берді.. Содан соң мемлекет басшысы отандық және шетелдік БАҚ өкілдеріне брифинг өткізгені, тілшілер ішкі және сыртқы саясат бойынша сұрақтар қойғаны да айтылды.. Журналистің өзі полиция әрекеті оның кәсіби қызметіне кедергі келтірді деп санайды.
Мәселенің құқықтық жағы туралы полиция басқармасы қызметтік тексеріс жүргізілгенін хабарлады.. Аталған тексеріс нәтижесінде полиция қызметкерлерінің іс-әрекеттерінде азаматтардың заңды құқықтарын бұзатын фактілер анықталмағаны көрсетілген.. Сондай-ақ ұйымдарға қызметті ұйымдастыру жөніндегі нұсқаулықтар мен заңнамалық актілер бұзылған жоқ деген ұстаным берілді.
Полиция жауап хатында Қылмыстық процестік кодекске сүйенген түсіндірме келтіріледі.. Онда қылмыстық құқық бұзушылық жасау мүмкіндігінiң жолын кесу мақсатында кез келген азаматты ұстап алу және оны тиісті органға жеткізу немесе жүріп-тұру еркіндігін шектеу тетіктері қарастырылатыны айтылады.. Сондай-ақ үш сағаттан аспайтын мерзімге ұстауға қатысты нормаға сілтеме жасалады.
Референдум күні ұсталған журналист ісі қалай түсіндірілді?. Полиция Азаттық шағымына жауап беріп, оқиғаны заң талаптарына сәйкестендіріп түсіндірді.. Бұл ретте қызметтік тексеріс қорытындысына сүйенген ұстаным жарияланып, полицейлердің әрекетінде қызметтік міндеттерді асыра пайдалану деректері табылмағаны айтылды.. Яғни, полиция тарапынан бұл оқиға құқық бұзушылық ретінде бағаланбай отыр.
Неге мұндай жағдай медиа еркіндігіне қатысты талқыға айналады?. Журналистің кәсіби жұмысы мен құқық қорғау қағидалары қоғам назарын бірден аударатыны түсінікті.. Референдум сияқты саяси маңызды күні ақпарат жинап, таратуға келген тілшіні учаске аумағында алып кету — көрінгендей жай ғана әкімшілік оқиға емес, медиа еркіндігі туралы түсініктерге тікелей тиеді.. Мұндайда нақты себеп айтылмағаны, редакция мен адвокатқа хабарласуға кедергі келтірілгені жайлы уәждер ерекше мән алады.
Құқықтық қорғаныс мәселелерін талқылауға көбіне журналистің жұмысына араласу шекарасы қандай деген сұрақ түрткі болады.. Құқықтық медиаорталықтың өкілі Гүлмира Біржанова мұндай жағдайлар журналистің кәсіби қызметіне кедергі ретінде бағалануы мүмкін екенін ескерткен.. Оның пікірінше, егер журналистте редакция тапсырмасы мен редакция куәлігі болса, оның қызметін шектеуге негіз жоқ.. Ал айрықша тексерілетін жалғыз күрделі жағдай ретінде ол дауыс беру құпиясына кедергі келтіруді атап өткен.
Референдум қорытындысы бойынша 73,12 пайыз сайлаушы дауыс беріп, олардың 87,15 пайызы жаңа Конституция жобасын қолдағаны белгілі.. Жаңа негізгі заң 1 шілдеде күшіне енбек.. Осы уақытқа жақын саяси процестерде ақпарат таратудың тәртібі ғана емес, оны жүзеге асыратын адамдардың қауіпсіздігі мен құқықтары да өзекті болып қала береді.
Алдағы кезеңде мұндай оқиғаларға қатысты сұрақтар тек бір күндік жанжал деңгейінде қалмай, құқық қолдану тәжірибесіне қалай әсер ететіні маңызды болады.. Егер журналистер ұстау сәтіндегі рәсімдік түсіндірулер мен қолжетімділік мәселелерін жиі көтерсе, ал полиция тарапынан бұл қай рәсімге негізделетіні толық айқын көрсетілмесе, қоғамда сенім де, түсінік те әртүрлі болып қалуы мүмкін.. Сондықтан процестің ашықтығы мен нақты себептердің уақытында айтылуы медиа жұмысының тұрақтылығына тікелей ықпал етеді.