Алматы облысында Алмасбек Садырбайдың ісі қаралып жатыр. Ол қамаудағы жағдайды сынға алып, айыпты мойындамайды. Сот отырыстары созылып, қорғау судья ауыстыру талабын айтқан.
Алматы облысы Қонаев қаласының сотында кәсіпкер әрі қоғам белсендісі Алмасбек Садырбайдың ісі бойынша сот отырыстары жалғасып жатыр. Ол мемлекеттік субсидия саясатына қатысты пікір айтып, кейін «аса ірі көлемде ақша жымқырды» деген айыпқа тап болған.
Іс негізінен Қонаев сотында қаралып келеді: алғашқы отырыс 9 сәуірде басталған, содан бері үш отырыс өткен. Соңғы рет процесс 22 сәуірде болды. Адвокат Анар Құсайынованың айтуынша, прокурор Әлімжан Санабаев айыптау актісін оқуға 4 сағаттай уақыт жұмсап, тауыса алмаған.
Бұл сот отырысында қорғау жағы бірқатар процессуалдық мәселелерді де көтерді.. Қорғау судьяны ауыстыру туралы өтініш түсіргенімен, ол орындалмаған.. Сондай-ақ адвокаттың пайымынша, Садырбайды босату және істі Талдықорған сотына беру туралы Қонаев сотының қаулысын апелляциялық сатыда дауламақ ниет бар.. Бірақ қорғау мұндай мүмкіндік берілмеді деп отыр: судья Қойшыбаев өтінішке толыққанды жол бермеген.
Алмасбек Садырбайдың сөзі жарияланған видео да қоғам назарын аудартты. Онда ол түрмедегі ахуалдың ауыр екенін айтып, процесс басталғанына қарамастан іс материалдарымен толық таныса алмағанын сөз етеді. Бейнежазба 9 сәуірде түсірілген.
Садырбайдың айтуынша, ол шамамен 1,5 жыл қамауда болған.. Осы уақыт ішінде түрмедегі тәртіп пен қамтамасыз етудің нашарлығын тілге тиек етіп, «20 күн отырдым» деген уақыттың тең жартысы негізсіз карцерде өткенін айтады.. Оның пікірінше, кейбір қызметкерлер сотталушыға моральдық қысым көрсетіп, түрлі кедергілер қолданады.
Қарапайым тұрмыстық детальдар оның наразылығына дәлел ретінде берілген.. Садырбай сотта төсек-орын мен санитарлық жағдай туралы, сондай-ақ ас мәзірінің жүйелілігі мен сапасы туралы әңгіме қозғады.. Ол күнделікті тамаққа қатысты стандарт қағазда қалай жазылса, нақты өмірде олай болмайтынын айтып, сары май, сүт секілді өнімдердің аз берілетінін немесе сақталмайтынын сынға алды.. Сонымен бірге еттің мүлдем қоспайтын кездер кездесетінін, тіпті тауық сүйегі сияқты қалдық элементтер кездесетінін айтып, мұның өзі адамның адамдық қадіріне әсер ететінін жеткізген.
Оның шағымдарының бір бөлігі физикалық және психологиялық қысыммен байланыстырылды.. Садырбай 72 сағат құрғақ аштық ұстағанын, осы кезеңде 7 келі салмақ тастағанын айтты.. Бұған қоса, мекемесі «карантин» деген желеумен сәлемдемеге тыйым салғанын және қамаудағылар туыстары жіберетін керек-жарақтан қағылып, жартылай аш отырғанын азаптауға теңеді.. Ал соттағы тағы бір уәжі — мыңдаған адам таза ауаға жиі шыға алмайды, серуендейтін жердің жағдайы нашар екенін айтуы.
СИ-72 түзету мекемесі әзірге бұл мәселеге ресми жауап бермеген. 23 сәуірде Азаттық тілшісі мекемеден жауап алуға әрекет еткенімен, жауап ала алмағаны айтылады. Ал адвокаттың дерегінше, Садырбайды Қонаевтағы уақытша қамау изоляторына ауыстыруға қол жеткізілген, қазір ол сол жерде отыр.
Істің өзегіне келсек, Алмасбек Садырбай және тағы алты адамға қатысты тергеу амалдары былтыр жазда аяқталған.. Олар «алаяқтық», «қылмыстық жолмен алынған кірісті заңдастыру», «қылмыстық топтың ісіне қатысу» баптары бойынша күдікке ілінген.. Кәсіпкер айыпты мойындамаған әрі істің саяси астары бар деп санайды.. Оның ұстанымы президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа жолданған шағыммен де қатар айтылады: ол іс біржақты қаралып жатыр, тергеу толымсыз әрі заңсыз жүрген деген мазмұндағы сынды көтерген.
Садырбай 2024 жылдың 6 қарашасында ұсталған.. Сол кезде Қаржы мониторингі агенттігі оның аса ірі мөлшерде алаяқтық жасады деген күдікке ілінгенін хабарлаған.. Ресми мәліметке қарағанда, ол Балқаш, Еңбекшіқазақ, Райымбек, Ұйғыр және Кеген аудандарында жалған ауылшаруашылығы кооперативтерін құру арқылы заңсыз субсидия алғаны айтылып, мемлекетке келтірілген залал 1,2 млрд теңге ретінде көрсетілген.
Алмасбек Садырбайдың өмір жолы фермерлікпен және қоғамдық бастамалармен тығыз байланысты болғаны айтылады.. Ол еңбек жолын Алматы қаласы басқармаларының бірінде мемлекеттік сатып алу бөлімінен бастаған, кейін QAZYNA агрохолдингі, ауылшаруашылығы өндірістік кооперативтер қауымдастығы, «Шаңырақ» ұйымы және қойшылардың «Шопан ата» қауымдастығын басқарған.. Оның кейінгі жылдары субсидия саясатын сынап, ауылшаруашылығы министрлігінен қаржыландыру тетігін алып, оны «Атамекен» палатасына беру ұсынысын көтергені де белгілі.
Бұл істің қоғам үшін салмағы екі бағытта көрінеді.. Бір жағынан, мемлекеттік субсидия саясатының ашықтығы мен бөліну тәртігіне қатысты күдік пен айып қоғам сенімін шайқалтады; екінші жағынан, қамаудағы жағдай туралы шағымдар адам құқықтары мен сот процесінің адамгершілік өлшеміне тікелей әсер етеді.. Садырбайдың түрме ахуалы жөніндегі уәждері соттың өзіне ғана емес, жалпы құқық қорғау тетіктерінің қалай жұмыс істейтініне қатысты сұрақ тудырады.. Ал алдағы сот отырыстары осы екі өзекті — айыптың мәні мен қамаудағы жағдай туралы талаптардың қалай бағаланатынын — нақтылап беруге тиіс.